Het transparante bitje heeft de drempel om een beugel te nemen verlaagd.
‘Het begint wel een beetje te wandelen, hè?’, zei de vrouw van Remco Veldhuis, de helft van cabaretduo Veldhuis en Kemper, op een dag over het gebit van haar man. Zijn vrouw geeft wel vaker feedback over zijn uiterlijk, vertelt Veldhuis begin oktober in de podcast van Daphne Bunskoek, Daphne’s Hulptroepen. Dat vindt hij helemaal niet erg, daarom draagt hij nu, op zijn 53ste, een beugel.
„Jij hebt een mooi bekkie, toch?”, zegt programmamaker Jurre Geluk, de andere gast in de podcast. Veldhuis doet zijn mond open, laat zijn tanden zien en schuift, ‘klik’, een transparant bitje van zijn tanden. „Oh!”, zegt Geluk verrast.
Een ‘aligner’, zoals het bitje heet, wordt met een 3D-scan bij de tandarts of orthodontist op maat gemaakt. De meeste mensen dragen er twee, een boven en een onder. Elke week of elke twee weken krijg je een nieuwe maat, waardoor je tanden geleidelijk verplaatst worden. Je draagt aligners drie tot achttien maanden lang, minstens 22 uur per dag, en doet ze alleen uit tijdens het eten, drinken en tandenpoetsen. Scheve tanden kunnen ermee worden rechtgezet, spleetjes gesloten of de tandboog – de vorm van je gebit die bijvoorbeeld door ouderdom kan zijn versmald – kan breder worden gemaakt. Een aligner kan dan zorgen voor weer een bredere, vollere en daardoor jonger ogende lach.
„It’s never too late to choose”, schrijft Invisalign, een populair merk voor aligners, op Instagram. Op de website van Smile Art, een bedrijf dat alignerbehandelingen aanbiedt, staat: „Geen metaal, geen gedoe, gewoon een strakkere glimlach met stijl.” De aligner zou makkelijker, sneller, schoner én minder zichtbaar zijn dan de bekende slotjesbeugel. „Onzichtbaar” zelfs, volgens Impress, de „nr. 1 Invisalign-aanbieder in Nederland”.
Hoewel een transparante beugel vaak duurder is dan een slotjesbeugel – een behandeling kan tussen de 2.000 en 6.000 euro kosten – lijkt de keuze snel gemaakt. Volgens de Nederlandse Vereniging van Orthodontisten zijn ze onder tieners en volwassenen vooral populair „omdat ze er verzorgd uitzien en ze hun werk doen zoals een beugel hoort te doen”.
Exacte Nederlandse cijfers ontbreken, maar volgens onderzoek uit 2010, gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift The American Journal of Orthodontics and Dentofacial Orthopedics, waardeerden jongeren tussen de 9 en 17 jaar aligners het hoogst van twaalf beugelsoorten. Ook twee derde van de volwassenen geeft de voorkeur aan aligners, volgens een studie uit 2022 in BioMed Research International. Marktonderzoekbureau Fortune Business Insights schatte de wereldwijde alignermarkt op 3,4 miljard dollar in 2021, in 2026 op 4,8 miljard. In 2034 is dat naar verwachting al 13,3 miljard.
„De aligner maakt de drempel voor een beugel lager”, zegt tandarts Dyonne Broers, voormalig directeur zorg bij het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA). Het orthodontiebezoek onder 25-plussers steeg tussen 2014 en 2023 met ongeveer 50 procent, blijkt uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek. Broers: „Als volwassene zit je niet te wachten op een slotjesbeugel. Een aligner lijkt een makkelijke manier om toch nog voor dat mooie, rechte gebit te gaan.”
„De tanden zijn, na de ogen, het eerste waar we in een gezicht naar kijken”, zegt Giselinde Kuipers, onderzoekshoogleraar sociologie aan de Katholieke Universiteit Leuven en auteur van het recent verschenen boek Lelijke mooie wereld. „We halen er veel informatie uit. Een goed uitziend gebit staat al eeuwen voor rijkdom, gezondheid en status. Mijn oma liet net na haar huwelijk al haar tanden trekken en kreeg een kunstgebit. Dit gold in die tijd als een luxe en verstandige ingreep. Zo was ze haar hele leven verzekerd van een net gebit.”
„Het gebit zit op een gek snijvlak tussen het medische en het cosmetische”, zegt Kuipers. „Een beugel is lang niet altijd medisch noodzakelijk. Vaak gaat het om net iets mooier, net iets rechter. Het kan altijd beter, als het op ons uiterlijk aankomt. Maar dit wordt bij de tandarts en orthodontist verpakt in een medisch sausje. Het is alsof de huisarts je botox voorschrijft tegen rimpels. Wie zegt daar dan nee tegen?”
Onze obsessie met een recht gebit laat volgens Kuipers zien hoe de optimalisatiecultuur van ons uiterlijk is doorgeslagen. Met bleekbehandelingen maken we onze tanden witter, of we laten ze afvijlen voor porseleinen facings. Niet iedereen kan zich zulke behandelingen veroorloven en dat geldt ook voor beugels. Net als gewone tandartszorg wordt orthodontie bij volwassenen niet vergoed vanuit de basisverzekering, behalve bij ernstige medische afwijkingen. Voor tandartskosten en orthodontie bij kinderen kun je je aanvullend verzekeren, maar voor volwassenen wordt orthodontie, ook met een aanvullende verzekering, in veel gevallen helemaal niet vergoed. „Een beugel blijft dus een luxeproduct, en een verzorgd gebit een statussymbool.”
Tegelijkertijd krijgen wel steeds meer mensen dankzij beugels een recht gebit. „Dus wie daarvan afwijkt, valt steeds meer op, en wordt daarop afgerekend.”
De status van de beugel is volgens tandarts en voormalig ACTA-directeur Dyonne Broers radicaal veranderd. „Toen ik begon als tandarts, in de jaren negentig, plande ik altijd een extra afspraak in als ik vond dat een kind een beugel nodig had. Ik moest met de ouders en het kind een slechtnieuwsgesprek gaan voeren. Tegenwoordig vragen ze er zelf naar. Niemand wil meer afwijken. Iedereen wil een wit en recht gebit.”
We denken dat een mooi gebit meer belooft dan alleen mooie tanden, zegt tandarts, psycholoog en emeritus ACTA-hoogleraar Ad de Jongh. Uit een Nederlands onderzoek uit 2008 waaraan De Jongh meewerkte, bleek dat 64 procent het uiterlijk van het eigen gebit belangrijk vond voor het eigen geluk. Maar is dat ook echt zo? De Jongh had zijn twijfels. „Het was de tijd van de metamorfoseshows op televisie waarin iedereen hetzelfde gebit kreeg aangemeten. Tandartsen begonnen niet alleen te adverteren met een mooier gebit, maar ook met claims over geluk.”
In 2011 volgde hij patiënten die hun voortanden cosmetisch lieten behandelen, en vergeleek hen met patiënten die een gewone tandheelkundige behandeling aan hun kiezen kregen. De uitkomst: de cosmetische behandelingen maakten hen gemiddeld niet gelukkiger. Hun gebitsgerelateerde levenskwaliteit nam zelfs af. Waarschijnlijk door te hoge verwachtingen van de ingreep, denkt De Jongh. „Er is niks mis mee om je gebit te perfectioneren. Maar zaligmakend is het niet.”
Toen het Amerikaanse bedrijf Align Technology in 1999 het alignersysteem Invisalign op de markt bracht, richtte het zich hierbij niet alleen op de behandelaars – zoals dat gebruikelijk was in de orthodontie – maar ook op de consumenten zelf. Het bedrijf spoorde hen aan, met een landelijke reclamecampagne van 38 miljoen dollar, schreef The New York Times in 2000, ernaar te vragen bij hun tandarts.
In de tv-reclames kreeg de man met de Invisalign-beugel het meisje op wie hij zijn zinnen had gezet, of was het ene deel van de tweeling met slotjesbeugel ongelukkiger dan haar zus mét Invisalign. De laatste jaren is daar een boodschap bijgekomen. Met campagnes en slogans als ‘Move Forward’, ‘True to Yourself’, ‘Changing Smiles’ en ‘Transforming Lives’ wordt de aligner als middel voor zelfverbetering en zelfliefde gepresenteerd. Wereldwijd zijn inmiddels meer dan 23 miljoen mensen met Invisalign behandeld, tegenover 4 miljoen in 2016, blijkt uit cijfers van het bedrijf zelf. Ongeveer 70 procent van hen is volwassen.
Monique Lindeboom (62) kreeg tien jaar geleden als oprichter en hoofdredacteur van het online beautyplatform BeautyJournaal een gratis Invisalign-behandeling aangeboden. „Ik had me nooit echt gestoord aan mijn scheve gebit, maar nu ging ik overstag.” Met de beugel zou ze binnen tien maanden en twintig bitjes anderhalve millimeter minder overbeet kunnen behalen, werd haar beloofd. „Het zijn maar enkele millimeters, maar dat scheelt toch.”
Sinds in 2017 een patent van Invisalign afliep, betreden steeds meer concurrenten de markt. En zijn er ook meer aanbiedingen. Zo belooft alignermerk Impress op sociale media een recht gebit binnen twaalf maanden voor 52,55 euro per maand. Aligneraanbieder Smileunion garandeert tandcorrecties in drie tot zeven maanden voor 39 euro per maand. Tandarts Dental Clinics in Diemen heeft een speciale ‘Invisalign-alignerdag’ waarbij iedereen gratis op consult mag.
Rond de aligner is inmiddels ook een hele industrie ontstaan. Verschillende fabrikanten introduceerden de afgelopen jaren compacte ultrasone reinigingspods. Met hoogfrequente geluidsgolven worden bacteriën en speekselresten van de bitjes, die notoir moeilijk schoon te houden zijn, verwijderd. Er zijn ook schoonmaaktabletten en -sprays, opbergdoosjes, chewies (rolletjes waar je op kunt bijten om de aligner beter te laten aansluiten, ook verkrijgbaar met een smaakje) en ‘removal tools’ waarmee je de aligner makkelijk uit je mond kunt halen.
De aligner lijkt zo niet alleen op een beugel, maar ook steeds meer op een wellness-gadget. Als je wilt, kun je zelfs een bezoek aan de tandarts of orthodontist vermijden. Aanbieder AlignerCo stuurt een afdrukset op waarmee je zelf een mal van je gebit kunt maken. Die stuur je weer terug, waarna specialisten op afstand een behandelplan voor je opstellen en je een set bitjes voor een ‘fixed price’ van 875 euro thuisgestuurd krijgt.
Lotte Meerboer raadt zo’n thuisbehandeling zonder begeleiding af. Meerboer is tandarts voor orthodontie (een tandarts die zich via cursussen heeft gespecialiseerd in beugelbehandelingen) en oprichter van de Dutch Aligner Society, een vereniging die betrouwbare informatie over alignerbehandelingen wil verspreiden. „Tijdens de behandeling moet bijvoorbeeld regelmatig worden gecontroleerd of de bitjes goed passen en het kaakbot en tandvlees goed reageren. Hoe eenvoudig aligners er ook uitzien, deze behandeling blijft ingewikkelde orthodontie. Er is geen quick fix.”
Voor Natascha Kooiman (39) leek de aligner een eenvoudige oplossing voor haar scheve tanden. Haar gebit paste niet goed op elkaar, waardoor een van haar voortanden steeds afbrak. „Dat maakte me onzeker als ik lachte”, zegt Kooiman. Vijf jaar geleden adviseerde haar tandarts haar een beugel, bij de orthodontist koos ze voor een aligner. „Op mijn leeftijd vond ik het fijn dat je die nauwelijks zag.” Twee jaar, 52 bitjes en 4.000 euro later stonden haar tanden recht. Maar op de dag dat ze met de bitjes stopte, brak de voortand gewoon weer af. „Achteraf bleek mijn overbeet alleen met een kaakoperatie verholpen te kunnen worden.” Toch is ze blij met haar rechtere tanden: „Als ik de voor- en nafoto’s zie, is het echt een wereld van verschil.”
„Mensen beginnen vaak met verkeerde verwachtingen aan een alignerbehandeling”, zegt tandarts Meerboer. „Ze hebben soms een onrealistisch beeld door reclames waarin voor weinig geld binnen zes maanden rechte tanden worden beloofd.” Zo is de beugel niet altijd zo onzichtbaar als wordt voorgespiegeld. Vaak worden er kleine stukjes composiet op de tanden geplakt, zogeheten ‘attachments’, die ervoor zorgen dat de bitjes meer grip krijgen. Soms zijn ook elastiekjes nodig, die aan haakjes op de tanden of aan de bitjes worden bevestigd voor extra druk. En na de behandeling is het verstandig om, net als na een slotjesbeugel, een spalkje achter de voortanden te laten plaatsen of de rest van je leven ’s nachts een bitje te dragen, soms allebei.
Ook de behandeling van Monique Lindeboom had meer voeten in de aarde dan verwacht. Haar bitjes pasten niet goed, waardoor ze last kreeg van irritatie rond haar mond. Een nieuwe orthodontist loste dit op. Maar na de behandeling had ze een volgend probleem: de tandhalzen van de onderste voortanden waren bloot komen te liggen. Waarschijnlijk door te veel druk, zegt Lindeboom. „Maar ik heb nu wel een mooiere, vollere lach.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie