Marc Jansen | directeur CBL De distributieproblemen na de hack bij Albert Heijn overvielen de supermarktsector. Al langer denkt de branche na over een noodplan. „We weten nog steeds niet wie we bij de overheid moeten bellen als alles misgaat.”
Marc Jansen, directeur van supermarktkoepel CBL.
De hack die Ahold op zondag 11 oktober deed besluiten zijn systemen plat te leggen, ontregelde winkels en online bestellingen van Albert Heijn bijna twee weken. Het kostte Ahold Delhaize 200 à 250 miljoen euro omzet. Het was een waarschuwing aan alle supermarkten. Het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), de koepel van supermarkten, onderzoekt met de Nederlandse supermarkten hoe de voedselvoorziening overeind blijft als een crisis meer supermarktketens tegelijk raakt. CBL-directeur Marc Jansen geeft de stand van zaken.
„Zij zagen met enige ongerustheid meteen hun omzetten oplopen. AH heeft bijna 40 procent marktaandeel – als die klanten ineens naar kleinere spelers als Plus of Hoogvliet gaan, zijn die winkels snel leeg. ‘Onze logistiek kan dit niet lang aan als het erger wordt of lang gaat duren’, hoorden we.”
„Het was een wake-upcall voor de hele sector. Je ziet nu wat de consequenties zijn van het op zichzelf dappere besluit van Ahold om alle online systemen stil te leggen. We gaan dit binnen enkele weken evalueren met de experts van alle supermarkten in de aanvoerketen, de winkeloperatie en de fysieke en digitale beveiliging.”
Lege schappen in een Albert Heijn-filiaal in Amsterdam, 14 oktober.
„Hoe afhankelijk we zijn van geautomatiseerde systemen. Bij de vestiging waar ik vaak kom, lag het zuivelschap op enig moment vol slagroom. Vrachtwagens zijn maar gewoon gaan rijden met wat er over was, zonder te weten wat er nodig was. Waar we naar moeten kijken, is: hoe kunnen we snel analoog bevoorraden? Als je per winkel voor een bepaald gebied het basisassortiment op een A4’tje hebt, kun je handmatig blijven leveren.”
„In nieuwe distributiecentra, ook die voor online bezorging, pakken onbemande vorkheftrucks en liftkarretjes producten uit stellingen waar mensen niet eens meer bij kunnen. In distributiecentra waar nog orderpickers zijn, kunnen die zonder het apparaat aan hun arm niet zien bij welke stelling ze moeten zijn. Als de elektriciteit of IT-systemen uitvallen, kun je heel veel spullen gewoon niet bereiken. Distributiecentra zullen bijvoorbeeld het basisassortiment onderin in de stellingen moeten leggen, zodat je er altijd bij kunt en in extreme scenario’s – want daar hebben we het over – speciaal aangewezen noodwinkels kunt blijven bevoorraden.”
„Wanneer supermarkten niet meer normaal open kunnen, heeft de overheid de taak de bevolking te voeden. Dat kan via voedselbanken of buurthuizen, maar wij hébben al winkels. Een kopgroep van Nederlandse bedrijven in de voedselvoorziening was onlangs in Finland, om te kijken hoe de Finnen een netwerk van resilience stores bouwen. Nederland heeft andere bedreigingen dan Finland. Maar je kunt wel nadenken over extreme scenario’s, zoals een langdurige stroomuitval. Slechts een handvol Nederlandse winkels heeft een noodaggregaat. Afhankelijk van de bevolkingsdichtheid kunnen we winkels aanwijzen: winkels met een regiofunctie, een grote parkeerplaats en ruimte voor een noodaggregaat. Dan ben je er nog niet, want daar moet diesel in, die je ook nog geregeld moet verversen. En je moet mensen opleiden voor noodsituaties.”
„Dat moeten we nog bepalen, met de overheid en organisaties zoals het Voedingscentrum en het RIVM. Maar nee, dagverse salades zitten niet in de noodvoorraad. Het gaat echt om basale voeding.”
„Je zult in elke grote stad meerdere noodwinkels hebben en in dunbevolkte gebieden misschien maar één in een cirkel van hooguit vijftien minuten rijden. Waar die staan, gaan we niet bekendmaken – je wilt kwaadwillenden niet op ideeën brengen. En hoeveel – dat weten we ook nog niet, daar maken we nu een model voor.”
Lege schappen in een Albert Heijn-supermarkt in het Brabantse Mierlo.
„Dat is een relevante vraag, het hangt af van het soort product. Daarnaast zit er nog voorraad in de logistieke en productieketen. Bedrijven maken zelf ook een afweging: wat kost een crisis mij en hoeveel wil ik investeren om weerbaar te zijn. Hoe meer overcapaciteit, hoe duurder het wordt.”
„We zitten met de overheid midden in het denkproces. Grote bedrijven hebben hun eigen crisismanagement op orde, maar gezamenlijke draaiboeken zijn er nog niet. Deels is het een kostenkwestie: je wilt niet te vroeg alles in stelling brengen.
„De organisatie is bovendien complex; fabrikanten, transportbedrijven, koel- en vrieshuizen moeten ook meedoen. En aan welke regelgeving moeten we precies voldoen? Wat is de rol van toezichthouders als de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit? Er wordt veel naar elkaar gekeken en het ontbreekt aan coördinatie. Wij hebben goed contact met staatssecretaris Silvio Erkens [VVD] van Landbouw. Maar brandstof zit bij Economische Zaken, logistiek bij Infrastructuur, en veiligheid bij Justitie. Wie moeten we bellen als het misgaat? Ik weet het niet.”
„In een zwart scenario waarin supermarkten niet meer kunnen concurreren, wordt voedsel een collectief goed, een nutsvoorziening. Het ligt voor de hand dat de overheid dat financiert. In Estland betaalt de overheid mee aan onder meer noodaggregaten, Zwitserse bedrijven die verplicht grondstoffenvoorraden aanhouden, krijgen compensatie uit een fonds dat uit importheffingen gefinancierd wordt. Wanneer de overheid alle kosten draagt, gaat de belasting omhoog. Leg je de kosten alleen bij de bedrijven neer, dan wordt voedsel duurder. En dat de boodschappen duurder moeten worden, is een boodschap die wij niet alleen willen uitdragen.”
In twee golven braken hackers afgelopen maand in bij koelsystemen, om de temperaturen zodanig op te voeren dat voedsel onverkoopbaar werd. Afgelopen week waren bedrijven in Frankrijk, België, Ierland, Zweden, Estland én Nederland het doelwit. In België werden veertig supermarkten van Delhaize, (zuster van Albert Heijn), getroffen, naast een aantal winkels van Spar en Carrefour.
In Nederland bleef het voor zover bekend bij zeventien koelsystemen bij kleinere buurtwinkels en slagerijen die hun koelinstallaties nog onbeveiligd aan het internet hadden gekoppeld. Volgens het CBL hebben alle supermarktketens na de eerste aanvallen de nodige updates gedaan en lijken de systemen voor nu voldoende beschermd.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie