Toen Manon van Beek in 2018 begon bij hoogspanningsbeheerder Tennet, was ze bij het grote publiek een onbekende. Dat gold deels ook voor het bedrijf waar ze aan het roer kwam: Tennet was een technisch georiënteerde, enigszins naar binnen gekeerde organisatie. Niet bepaald een club waar de vonken vanaf springen. Hoe anders is dat nu?
is economieredacteur voor de Volkskrant en sinds 2021 specialist op het gebied van de energietransitie.
In 2018 was de wereld ook nog overzichtelijk: de stroomvoorziening leunde nog zwaar op kolen en gas en netcongestie was een woord voor dissertaties bij technische universiteiten.
Hoe anders is dat nu: in de acht jaar dat Van Beek leiding gaf aan Tennet, zag de CEO het hoogspanningsbedrijf veranderen in een speler die midden in de samenleving staat. Inclusief alle discussies en uitdagingen die daarbij horen, zoals files op het stroomnet, de problemen rond windenergie op de Noordzee, de achterblijvende vraag naar elektriciteit door de industrie en de enorme investeringen (ruim honderd miljard euro voor Nederland en meer dan het dubbele als Duitsland wordt meegeteld) om het hoogspanningsnet uit te breiden. Deze week gaf ze het stokje over aan haar opvolger, oud-president-directeur Frans Everts van Shell Nederland.
De wereld is veranderd. Toen u in 2018 begon was covid niet uitgebroken, Oekraïne niet aangevallen en had bijna niemand gehoord van files op het stroomnet. Wat zag u toen als uw belangrijkste uitdaging?
‘Ik wilde Tennet zichtbaarder maken, omdat ik zag dat er grote maatschappelijke en technologische uitdagingen op ons af kwamen. Dat zichtbaarder maken is denk ik wel gelukt, het bedrijf heeft meer ziel gekregen. Maar van de magnitude van veel van de vraagstukken had ik toen geen flauw benul.
‘Verder wilden we de windenergie op de Noordzee verder ontwikkelen. Er staat nu 5 gigawatt, het plan is om uiteindelijk 40 gigawatt te bouwen.’
Wat heeft u bijvoorbeeld niet zien aankomen?
‘Netcongestie. Er zijn veel mensen en bedrijven die willen verduurzamen en dat nu vaak niet kunnen omdat er geen aansluiting is. Dat is denk ik mijn pijnlijkste dossier. Tegelijk laten de files op het stroomnet ook zien hoe snel het gaat met de energietransitie. Sneller dan we kunnen bijbenen. Dat is ook goed nieuws. En er zijn inmiddels noodpakketten en -wetten om te versnellen. We zitten nu op de juiste weg.’
Een andere uitdaging is dat de vraag naar elektriciteit achterblijft. Dat leidt weer tot problemen in de offshore windsector. Wat moet er gebeuren om de vraag te laten groeien?
‘Het goed op elkaar laten aansluiten van vraag en aanbod blijkt lastig. Veel elektronen landen aan de kust, vanwege alle windenergie van de Noordzee. En er komen mogelijk ook kerncentrales bij. Dat levert knelpunten op.
‘Je hoort de laatste tijd dat het Nederlandse vestigingsklimaat verslechtert door netcongestie. Dat valt wel mee, denk ik. Een groot deel van de tijd is er nog ruimte op het stroomnet. En tegen buitenlandse investeerders wil ik zeggen: u bent van harte welkom, maar wel aan de kust. Daar ligt de basis voor de economie van de toekomst.’
Spelers in de energiesector die de Volkskrant ernaar vroeg, roemen Van Beeks bestuurlijke capaciteiten. Ze wordt vakbekwaam, hartelijk en toegankelijker genoemd dan haar mannelijke voorgangers, die vooral technisch georiënteerd waren. ‘Manon heeft veel tijd gestoken in de reputatie van Tennet’, zegt een van hen. ‘Het bedrijf is veel opener geworden.’
Vanuit de windsector klinkt lof over de manier waarop Van Beek zich achter offshore windenergie heeft geschaard. Deels omdat het bedrijf daar zelf veel in heeft geïnvesteerd, maar ook omdat ze haar nek heeft uitgestoken om de voor Nederland belangrijke sector te stutten in moeilijke tijden.
Kritiek is er ook. Het bedrijf is nog altijd te bureaucratisch, klinkt het her en der. En Tennet had wel oog voor offshore wind, maar negeerde kernenergie, aldus sommigen.
Wat vindt u van die kritiek?
‘Het zal je niet verbazen dat ik daar een andere kijk op heb. Er werken bij Tennet net zo veel mensen op land als voor zee. Mijn persoonlijke aandacht lag inderdaad bij zee, omdat dit ook de rol is van een CEO. Als ik er niet aan trek, gebeurt het niet. Hetzelfde geldt voor netcongestie.
‘Ik stel mezelf vaak de vraag wat ik als CEO in mijn eentje kan doen. Dat is niet zo veel. Voor deze twee zaken heb ik me hard gemaakt. Maar uiteindelijk zijn alle grote uitdagingen waar Nederland voor staat alleen op te lossen door samen te werken. Met politiek, andere netbeheerders, het bedrijfsleven, internationaal.’
Onlangs nam u in Brussel internationaal afscheid. Tijdens die bijeenkomst verscheen ook Mark Rutte op het podium om u toe te spreken. Wat heeft de secretaris-generaal van de Navo te maken met het hoogspanningsnet?
‘Ik ken Mark van zijn tijd als premier. We hebben een paar keer samen op een podium gestaan en spraken elkaar geregeld tijdens de onderhandelingen over de verkoop van het Duitse deel van Tennet. We kennen elkaar dus redelijk. Maar het was een grote verrassing dat hij daar ineens stond.’
Rutte benadrukte het defensieve belang van het stroomnet, zoals onder meer in Oekraïne is gebleken.
‘Ik vind dat ook. Naast leveringszekerheid, betaalbaarheid en duurzaamheid is weerbaarheid nu een belangrijke nieuwe component van de Europese energievoorziening geworden. Daarom zei Mark in Brussel tegen de aanwezige Europese hoogspanningsbeheerders: eigenlijk werken jullie allemaal voor defensie. Waarop ik gekscherend antwoordde: jij bent onze grootste ambassadeur voor elektrificatie. Energie is defensie, en andersom.’
Frans Everts, de voormalige president-directeur van Shell Nederland, heeft het stokje sinds maandag van u overgenomen. Wat heeft u hem geadviseerd?
‘Ik zeg tegen iedereen die het maar wil horen: koers houden, meebewegen en niet gaan zigzaggen. Dat heb ik ook tegen Frans gezegd. En: blijf het hele energiesysteem zien. Ik heb er alle vertrouwen in.’
Wat gaat u doen?
‘Eerst even niks. Een paar weken reflecteren. Volgend jaar ga ik nadenken over de toekomst.’
U lijkt het goed te kunnen vinden met Rutte. Een baan in Brussel wellicht?
‘Haha, zo ver ben ik echt nog niet. Maar ik beperk me niet tot Nederland.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant