Stoppen Mensen die altijd maar doorzetten kunnen rekenen op bewondering. Maar soms is stoppen de moedigste beslissing. Hoe stop je met iets wat je leven en je identiteit bepaalt? „We verkiezen het bekende ongemak vaak boven het onbekende geluk.”
Zanger Eloi Youssef (39) staat met zijn internationaal succesvolle band Kensington in een uitverkochte Johan Cruijff Arena. Het is 2018. Met zijn pure, rauwe stem zingt hij: „Where do we go when the streets are calling?” Vijftigduizend mensen zingen terug: „Calling! Calling!” Youssef: „How do we know when we reach our falling?” Na de show loopt hij van het podium af. Backstage laat zijn manager hem een filmpje zien van zijn dochter, die vanuit de zaal naar haar vader op het podium kijkt.
„Voor het eerst ooit na een show moest ik huilen”, zegt Youssef, terugkijkend op dat moment. „De tranen biggelden over mijn wangen. Het gevoel dat ik erbij had, was: ik wil niet dat ze mij zo ziet.”
Dat gevoel sloeg hem in het gezicht, zegt hij, want wat was hier niet goed aan? „Ik zag mezelf door haar ogen en wilde niet dat zij naar mij keek op een plek waar ik niet gelukkig was.”
Het moment met zijn dochter was voor Eloi Youssef de grote omslag. Tijdens grote shows merkte hij dat hij soms geen contact kon maken met het publiek, en daardoor soms ook niet met de muziek, en nu hij zichzelf door haar ogen had gezien, „kon ik dat niet meer rechtpraten voor mezelf”.
Dat is het moment waarop Youssef besloot: ik ga stoppen. Zeventien jaar was hij frontman geweest van een van Nederlands succesvolste bands. Ze speelden op Pinkpop en Lowlands, gaven negentien concerten in de Ziggo Dome, wonnen 3FM Awards en een MTV Europe Music Award. Een paar maanden na die avond in de Arena deelde hij met de band dat hij wilde stoppen.
Hoe doe je dat, stoppen met iets wat bepalend is voor je leven en je identiteit? Hoe kies je ervoor om een andere weg in te slaan? Vorige week verscheen de podcast Stoppen, die ik maakte met Humberto Tan. Het is een journalistieke podcastserie over radicale keuzes.
We leven in een cultuur waarin doorgaan vaak als de juiste keuze wordt gezien. We bewonderen mensen met veel doorzettingsvermogen. Maar soms is stoppen de moedigste beslissing. Wanneer bereik je het punt waarop je denkt: tot hier en niet verder? En hoe ziet je leven er daarna uit?
Youssef, geboren in Utrecht, Nederlandse moeder en Egyptische vader, voelde zich al een tijd niet meer gelukkig op het podium. Dat begon, terugkijkend, in de periode dat de band doorbrak bij het grote publiek, rond 2011. „Een zinderende tijd”, zegt hij. Ze maakten album na album, de optredens werden steeds groter, de media-aandacht nam toe, hij stond steeds vaker in de spotlights. „Tegelijkertijd raakte ik ook een beetje vervreemd van mezelf.”
Het succes van de band duwde Youssef in een rol die hij eigenlijk niet wilde spelen. De rol van onoverwinnelijke rockster, die schittert op een podium en vlotte praatjes geeft tijdens interviews. „Dat past niet bij mij. Ik wil de tijd hebben voor een gesprek en me verbonden voelen met mensen.” Naarmate het succes toenam, voelde hij niet alleen steeds minder connectie met zichzelf, maar ook met de bandleden. Tijdens het schrijven van liedjes en samen oefenen in de studio voelde Eloi niet de energie die ze vroeger hadden.
Hij besprak dit met zijn zus, en zij zei: „Eloi, is het niet gewoon tijd?” Youssef: „Die woorden – is het niet gewoon tijd – gaven zó veel energie, zo ongelofelijk veel bevrijding. Dankzij haar opmerking kwam het besef dat ik dit mág beslissen.”
Roy Meerburg (54) zat vast in een web van verwachtingen van zijn ouders en zijn omgeving. Hij was jurist, had een baan bij het ministerie, goed salaris, groot huis. „Toch was ik niet happy.” Maar ja, hij had een lange weg afgelegd, was ooit van mavo naar havo naar hbo naar universiteit gegaan. En nu overwoog hij z’n topbaan en topsalaris achter zich te laten en leraar op een basisschool te worden. Zijn moeder begreep er niets van. Vrienden verklaarden hem voor gek: Je bent meester in de rechten, dan ga je toch niet voor de klas staan?
Je carrière vormt een deel van je identiteit en als je stopt, loop je het risico dat je de goedkeuring van je omgeving verliest, zegt psychiater Esther van Fenema. „Als klein kind heb je je ouders nodig om te overleven, dus alles wat zij van jou verwachten, is belangrijk voor je. Als je niet aan hun verwachtingen voldoet, is dat potentieel gevaarlijk. Van daaruit kunnen hardnekkige patronen ontstaan. Als mens ben je geprogrammeerd om het gedrag voort te zetten dat jou als kind de meeste veiligheid bood.”
In haar spreekkamer maakt ze onderscheid tussen gevoelens die vooral bij vroeger horen en gevoelens van nu. Die lopen vaak door elkaar heen, zegt ze. „Vroeger was het riskant om af te wijken van je tribe, maar nu is er meestal geen gevaar. Je gaat niet dood als je qua werk een andere richting in slaat. De angst die mensen voelen voor een grote verandering, is dus vaak een oude angst. Als je dat kunt loskoppelen, lukt het beter om autonome keuzes te maken.”
Zo’n moment van inzicht kwam bij Roy Meerburg toen hij in korte tijd meerdere begrafenissen had. Hij luisterde steeds naar de verhalen over de overledene, keek naar de kist en dacht: wat zou ik willen dat de mensen over mij zeggen als ik daar lag? „Ik wilde dat er iets over mij als mens gezegd zou worden, iets goeds wat ik voor iemand had gedaan of iets moois wat ik had bereikt. Juridisch werk is belangrijk, maar ik haalde er geen voldoening meer uit.”
Zo zijn er bij psychiater Dirk De Wachter heel wat ceo’s in de spreekkamer geweest met vergelijkbare gevoelens, vertelt hij, mensen met succes bij wie toch iets knaagt. „Ik pleit dan voor voorzichtig te werk gaan. Ga met mensen spreken die voor de klas staan.”
Roy Meerburg ging op onderzoek uit, sprak met leraren. En met zijn man, want stoppen betekende ook dat ze kleiner moesten gaan wonen. Ze verkochten het huis en Roy schreef zich in voor de lerarenopleiding.
Bij De Wachter komen mensen die willen stoppen met depressief zijn, met schreeuwen tegen de kinderen, ruzie maken met hun partner, zwarte gedachten. „Nu ik erover nadenk, gaat het eigenlijk altijd over stoppen hier.”
Met iets nieuws beginnen – dat is volgens De Wachter de essentie van stoppen. „Zolang de gesprekken enkel over het stoppen gaan, is dat stoppen een zwart gat waar de energie naartoe blijft gaan. De kunst is iets in het vooruitzicht stellen en beginnen met iets wat het oude vervangt.”
Nadja Ensink-Teich (geen patiënt van De Wachter) wilde stoppen met boos zijn. In 2015 verloor ze haar man. Hun dochter was elf dagen oud. Jeroen ging de geboortekaartjes op de post doen. Op weg naar de brievenbus werd hij neergestoken door een onbekende man – iemand met zware psychische problemen die al bekend was bij justitie.
In de periode die volgde was Nadja boos, verdrietig, somber, en in de rouw. Het verlies van haar man en de woede beheersten haar leven. Ze sliep nauwelijks, was te moe en te boos om voor Fleur de moeder te zijn die ze wilde zijn. „Ik zorgde natuurlijk wel voor haar, maar emotioneel was ik niet aanwezig.”
Een jaar later zat ze in de rechtbank, oog in oog met de man die haar geliefde doodstak. „Er kwam een golf van boosheid over me heen, een brandend gevoel dat via mijn voeten door mijn lichaam omhoog trok.” Op dat moment besloot ze te stoppen met boos zijn. „Deze man had ervoor gezorgd dat mijn dochter geen vader had. Als ik zo doorging, zou ze haar moeder ook nog verliezen. Ik koos ervoor om de regie terug te pakken. En liefde te verkiezen boven haat.”
Stoppen met boos zijn is starten met lief zijn, zegt De Wachter. Lief zijn voor haar dochter. Nadja Ensink-Teich maakte er in haar hoofd een mantra van en zodra ze weer richting de woede werd gezogen, zei ze tegen zichzelf: mijn energie gaat naar Fleur, mijn energie gaat naar Fleur.
Eloi Youssef vond stoppen in eerste instantie vooral een eenzaam proces. „De band wilde het niet, de crew niet en de fans niet. Er was veel verzet en onbegrip.” Om te kunnen stoppen, heb je iemand nodig die jou steunt, zegt De Wachter. Voor Eloi was dat zijn zus. Telkens als de twijfel weer opkwam, gaf zij houvast. Voor Roy was het zijn man, en een vriend die hem aanmoedigde en zei: „Als het niks is, voor de klas, dan kun je altijd weer terug naar jurist-zijn.”
Stoppen is moeilijk omdat we bang zijn voor het onbekende en daarbij niet zeker weten of er iets beters voor in de plaats komt, zegt filosoof Lammert Kamphuis. „We verkiezen het bekende ongemak vaak boven het onbekende geluk. Een baan, relatie of vriendschap voelt niet goed, maar je weet wel waar je aan toe bent.”
Is dit patroon te doorbreken? Volgens Kamphuis is het te trainen. We kunnen leren van de klassieke oudheid. Diogenes, een bekende cynicus, leefde in een regenton, liep halfnaakt door Athene en bedreef de liefde in het openbaar. „Niet om te shockeren, maar om te merken: als ik iets doe waar ik zin in heb, ook al weet ik dat anderen het apart vinden, dan leef ik daarna nog steeds. Mensen kijken even naar je en denken: wat doet hij nou? Maar daarna gaan ze weer door met hun eigen sores. Zo trainde Diogenes zijn autarkeia. En dat is in het Nederlands te vertalen als ‘jezelf kunnen regeren’. Dus niet meer geregeerd worden door verwachtingen van anderen.”
De podcast Stoppen van Carlijn Vis en Humberto Tan is nu te luisteren.
Om dit in het dagelijks leven uit te proberen, stelt Kamphuis voor dat je een week ‘leerling van Diogenes’ kunt zijn. Die week doe je dingen met Diogenes in het achterhoofd. Als je op de fiets zit en zin hebt om mee te zingen met een liedje, maar weerstand voelt omdat er mensen achter je fietsen, ga je dat toch doen. „Mensen vinden dat heel bevrijdend. We passen ons te vaak aan aan wat anderen belangrijk vinden.”
Jezelf blootstellen aan ongemakkelijke of afkeurende blikken is een vorm van exposure therapy, zegt hij. Je kunt het langzaam opbouwen, eerst met kleine, alledaagse dingen. Jezelf trainen om tegen de stroom van verwachtingen in te gaan, op zoek naar het onbekende geluk.
Eloi Youssef liep na het laatste afscheidsconcert het podium af, het publiek in, om zijn carrière omringd door zijn fans af te sluiten. ’s Avonds, thuis in bed, kwam de opluchting. Dat gevoel van: ik leef nog steeds. Zijn dochter keek hem laatst aan en zei: „Pap, je bent zoveel vrolijker. Je bent zoveel blijer dan vroeger.” Hij antwoordde: „Ja, fijn hè, dat is ook zo.”
Nadja Ensink-Teich woont met haar dochter in Kaapstad. Met Jeroen had ze altijd besproken dat ze Fleur de wereld zouden laten zien. Fleur is nu tien en spreekt vier talen vloeiend.
Roy Meerburg staat voor de klas op een Amsterdamse basisschool. Dit jaar heeft hij groep 8. Op de school gaat het rond onder ouders, zegt hij: „Als je kind naar groep 8 gaat, dan moet je hopen dat hij bij meester Roy komt.”
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie