Het kabinet slaagt er maar niet in om van de rijkste Nederlanders een bijdrage te vragen voor de verdediging van hun bezittingen. De paradox is dat ze hiermee de Russische president Poetin juist een weg bieden naar de macht.
De leiders van Rusland, de VS en China gaan deze maand mogelijk om tafel. Gevreesd wordt voor een Jalta 2.0, waar de grootmachten de wereld verdelen, ditmaal zonder Europeanen aan tafel. Oekraïne kan dan wel eens het voorgerecht zijn en de rest van Europa de hoofdmaaltijd.
Sinds Trumps herverkiezing hebben de Europese landen hun defensie-uitgaven flink opgevoerd. Die waren met 2 procent van de economie al groter dan die van China en Rusland tezamen. Doel is nu die te laten toenemen tot 3,5 procent. Het is daarmee onwaarschijnlijk dat Rusland met geweld Europa zijn wil kan opleggen.
Over de auteur
Rens van Tilburg is schrijver en publiceerde onlangs het boek Alles voor elkaar; Hoe onze welvaart iedereen gelukkig kan maken.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Toch zijn de vrede en welvaart van de Europeanen wel degelijk in gevaar. De grootste dreiging zijn namelijk niet Poetins raketten en drones, maar de eigen stembus. Pro-Russische populisten dreigen de Europese landen van binnenuit kapot te maken. De Hongaren weten hoe dat eruitziet. Na vijftien jaar Viktor Orbán was de Hongaarse economie tot stilstand gekomen. De inflatie piekte op 25 procent in 2023, tweemaal hoger dan in de rest van de EU. Hij had de overheidsfinanciën uitgeput en de Hongaarse staatsschuld de status van ‘junk’ (afval) bezorgd.
Een dergelijke orgie van corruptie, verkiezingsmanipulatie en autocratisering zien we nu plaatsvinden in de VS. De radicale populisten slachten de kip met de gouden eieren, de in historisch opzicht ongekende spreiding van kennis en kansen in de westerse samenlevingen.
In 2024 ging de Nobelprijs voor de Economie naar de ontdekkers van het inzicht dat deze zogenaamde ‘inclusieve instituties’ de belangrijkste pijler zijn van het economische succes van landen. Sindsdien ligt die echter meer dan ooit onder vuur. Radicale populisten trekken op naar het hart van de Europese politiek. In Frankrijk is Marine Le Pen de gedoodverfde kandidaat voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar. In Duitsland gaat de pro-Russische AfD in de peilingen aan kop.
Partijen die de steun aan Oekraïne willen stoppen, worden gesteund door Russische misleidingscampagnes op sociale media, die in handen zijn van een handjevol Amerikaanse techmagnaten, van wie sommigen, net als Trump, openlijk de radicale populisten in Europa steunen.
Het tegengaan van misinformatie alleen zal de radicaal-populistische geest echter niet terug in de fles krijgen. Daarvoor moet ook iets gedaan worden aan de maar al te reële bezwaren die een groot deel van het electoraat heeft, ook in Nederland. Bij ons zijn de kansen weliswaar gelijker gespreid dan bijna overal elders. Dat verklaart waarom Donald Trump tien jaar geleden is verkozen in de VS en niet hier.
Maar ook in Nederland zijn de verschillen groter dan mensen nog acceptabel vinden, zoals recente rapporten van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP) laten zien. Zo voelt een derde van de Nederlanders zich achtergesteld. Een gevoel dat zich vertaalt in een stem op radicale populisten. Bijna een op de vijf Nederlanders vindt dat de overheid zo slecht functioneert dat ‘het hele systeem maar het beste omvergeworpen kan worden’.
Bestuurders vragen zich vertwijfeld af hoe dit kan. Behoren zelfs de armste Nederlanders niet nog altijd tot de rijkste mensen van de wereld? Laten de koopkrachtplaatjes niet zien dat ze het elk jaar weer een beetje beter krijgen? Wat deze manier van denken mist, is dat de mens een groepsdier is en daarmee een door-en-door sociaal wezen. De Nederlander vergelijkt zichzelf niet met iemand aan de andere kant van de wereld, maar met de eigen landgenoten.
Bij het zogenaamde ‘ultimatumexperiment’ blijkt dat een verdeling van 80/20 door ongeveer de helft van de mensen wordt afgewezen. De mens krijgt blijkbaar liever niets dan dat hij een onrechtvaardige situatie accepteert. Een verdeling van 90/10 wordt door de overgrote meerderheid van de mensen geweigerd. In Nederland bezit de rijkste helft maar liefst 98 procent van het totale vermogen, 90 procent als je de pensioenen meetelt.
Het welvarende deel van Europa staat voor de keuze: de sociale onrust wegnemen door eerlijker te gaan delen of accepteren dat de kip met de gouden eieren wordt geslacht.
Vooralsnog moet de kip voor haar leven vrezen. In Frankrijk was een van de eerste beleidsdaden van de nieuwe president Emmanuel Macron in 2017 het afschaffen van een groot deel van de vermogensbelasting. Ondanks alle protesten, van de gele hesjes in 2018 tot de jongerenrellen nu, weigert Macron de vermogens weer te gaan belasten.
In eigen land zien we nu al weken hoe het kabinet er maar niet in slaagt om van de rijkste Nederlanders een bijdrage te vragen voor de verdediging van hun bezittingen. De paradox is dat ze hiermee Poetin juist een weg bieden naar de macht, precies dat wat ze met de investeringen in militair materieel proberen te voorkomen.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant