In zijn eerste reis naar Latijns-Amerika bezoekt paus Leo XIV het geboorteland van zijn voorganger. In Argentinië zal hij een boodschap van sociale rechtvaardigheid uitdragen, haaks op de individualistische politiek van de ultrarechtse president Javier Milei.
is correspondent Latijns-Amerika van de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Paus Franciscus nam vorig jaar april een openstaande schuld mee zijn graf in: sinds hij als Jorge Bergoglio zijn geboorteland verliet om paus te worden, keerde hij nooit meer terug naar Argentinië. Anderhalf jaar later drukt zijn opvolger de verweesde Argentijnse katholieken alsnog aan de borst. Paus Leo XIV, geboren als de Amerikaan Robert Prevost, brengt vanaf vandaag een bezoek van twaalf dagen aan Zuid-Amerika en doet daarbij Uruguay, Argentinië en Peru aan.
In het kleine Uruguay weet hij zich van vrijdag tot zondag verzekerd van een warm onthaal door de linkse regering van Yamandú Orsi, een partijgenoot van wijlen staatshoofd en humanistisch orakel José Mujica. Maar in Argentinië en Peru (het land waar hij jarenlang bisschop was en waarvan hij de nationaliteit aannam) treft paus Leo uiterst rechtse regeringen.
In Peru trad in juli de neoliberale havik Keiko Fujimori aan, dochter van oud-dictator Alberto Fujimori (1990-2000). Toch zal uit de mond van de katholieke Fujimori geen onvertogen woord klinken wanneer de paus vanaf woensdag tijdens een reis van noord naar zuid door miljoenen Peruanen zal worden toegejuicht. Diens komst is een ‘grote zegen’, stelde ze. ‘Peru zal hem ontvangen met grote blijdschap.’
Maar tussen die twee warme baden verblijft paus Leo van zondag tot woensdag in het Argentinië van de ultrarechtse libertariër Javier Milei, een president die vooral spirituele verwantschap voelt met het jodendom en opkijkt tegen de Israëlische premier Benjamin Netanyahu en de Amerikaanse president Donald Trump. Hoge functionarissen uit zijn regering benadrukten deze dagen dat het bezoek puur ‘pastoraal’ van aard is en niet ‘moet worden gepolitiseerd’.
‘Natuurlijk is dit een ontzettend politiek bezoek’, zegt de Argentijnse socioloog en katholicisme-expert Fortunato Mallimaci, verbonden aan de Universiteit van Buenos Aires. Het pausdom heeft zich sinds Johannes Paulus II ontwikkeld tot ‘een expressie van het humanisme tegenover een groeiend aantal ultrarechtse nationalisten’, zegt de wetenschapper telefonisch vanuit de Argentijnse hoofdstad.
Waar Mileis politiek wordt gekenmerkt door keiharde ingrepen in het staatsapparaat en de sociale zekerheid – waarmee hij sinds eind 2023 weliswaar een dreigende hyperinflatie wist af te wenden, maar niet het leven van gewone Argentijnen heeft verbeterd – komt de paus juist op voor het collectief, voor armen en invaliden en voor slachtoffers van kapitalisme.
‘De paus pleit voor sociale rechtvaardigheid en eerlijk delen’, zegt Mallimaci. ‘Voor deze regering is het private eigendom heilig.’ Paus Leo XIV toont zich in veel opzichten een volgeling van zijn voorganger, de jezuïet Bergoglio die als paus de naam Franciscus koos, naar de heilige die aardse rijkdom afzwoer.
In Argentinië treft de Amerikaanse paus bovendien een lokale katholieke kerk die het gedachtegoed van Franciscus heeft omarmd en in de afgelopen jaren steeds luider kritiek is gaan uiten op de regering van Milei.
Die confrontatie is niet verwonderlijk gezien de harde woorden die Milei zelf over Franciscus uitte. Tijdens zijn verkiezingscampagne hekelde hij paus Franciscus als een kerkvader die te politiek was en affiniteit had met ‘communistische moordenaars’ zoals Fidel Castro en Nicolás Maduro.
Sinds hij president is, klinkt vanuit de kerk vooral kritiek op het beleid van Milei. De Spaanse krant El País merkte deze week op dat al na zijn eerste drie maanden de Argentijnse bisschoppelijke conferentie waarschuwde voor de impact van de harde bezuinigingen op de zwaksten in de samenleving.
Hoewel de officiële armoedecijfers dankzij de dalende inflatie na een initiële piek onder Milei aanzienlijk daalden, neemt de armoede dit jaar weer toe. Een op de drie Argentijnen heeft inmiddels niet genoeg inkomen voor basale boodschappen. In een recente toespraak dreef de president de spot met de cijfers. ‘Ze beweren dat mensen op dag twintig van de maand geen geld meer hebben. Hoe kunnen ze dan eten en drinken in de resterende tien dagen?’
De kerk reageerde bij monde van Marcelo Colombo, het hoofd van de bisschoppelijke conferentie. ‘We zien het al langere tijd’, zei hij tijdens een radio-interview. ‘Veel mensen die ons nu om hulp vragen, zijn degenen die ons voorheen hulp boden.’ Misschien dat paus Leo de president persoonlijk herinnert aan die opmerking wanneer de twee elkaar zondag een half uur lang spreken achter gesloten deuren.
De spanning tussen de hardrechtse regering en de kerk uit zich tijdens het bezoek van de paus vooral tijdens diens verblijf in hoofdstad Buenos Aires, zegt socioloog Mallimaci. ‘Er zijn zoveel veiligheidsmaatregelen dat het mensen erg moeilijk wordt gemaakt om de paus te zien.’
Een bijeenkomst met vakbondsleiders vindt bijvoorbeeld plaats achter gesloten deuren. De kerkvader kan zich niet vrijelijk bewegen in de stad en tijdens de twee publieke missen in Buenos Aires moeten gelovigen vele uren van tevoren aanwezig zijn, zegt de wetenschapper.
Toch verwacht hij miljoenen gegadigden. Hoewel het katholieke geloof gestaag volgers verliest, noemt nog steeds 58 procent van de Argentijnen zich katholiek. De kerk is zodoende stukken populairder dan de president, die nog slechts door circa een derde van de Argentijnen wordt gesteund.
Milei zal hopen dat de sociale boodschap van de paus niet te lang zal na-ebben. Hij heeft namelijk nog slechts een jaar om de Argentijnen ervan te overtuigen dat het bittere medicijn dat hij ze toediende de Argentijnse economie ook echt beter heeft gemaakt. Dan volgen verkiezingen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant