Trans-Atlantische relatie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Donald Trump mag dinsdag dan op spectaculaire wijze electoraal zijn afgestraft, het zal lang duren, misschien wel decennia, voordat de enorme schade die hij nationaal en internationaal heeft veroorzaakt weer enigszins is hersteld, als dat al mogelijk is. Het van nature kwetsbare weefsel van multilaterale samenwerking is verscheurd. In de Amerikaanse samenleving zijn diepe wonden geslagen. Corruptie en vriendjespolitiek hebben de Amerikaanse politiek meer dan ooit aangetast.
Als de Democraten in januari hun nieuwe zetels innemen in het Amerikaanse Congres, zullen ze dan ook een lange to-dolijst bij zich hebben. Het onderzoeken van de ongegeneerde en ongekende zelfverrijking door Trump, familie en vrienden. Het herstellen van een op wetenschap gestoelde gezondheidszorg. Het temmen van een onder oorlogsminister Pete Hegseth losgeslagen Pentagon. Het beëindigen van de mensenjacht door de migratiepolitie ICE. Het terugbrengen van rust en voorspelbaarheid in de wereldhandel.
Eén ding ontbreekt opvallend genoeg op die lijst: Europa. Onderzoekers van denktank ECFR (European Council on Foreign Relations) wezen er in september al op dat Democratische kandidaten het vrijwel nooit over Europa hadden in televisie-interviews, toespraken en uitingen op sociale media. Ook de oorlog in Oekraïne en Ruslands terreurcampagne op Europees grondgebied kregen in de verkiezingscampagnes minder aandacht dan ontwikkelingen in en rondom China, Iran, Israël en Venezuela. Dat zegt genoeg – en vooral dat de trans-Atlantische relatie onder een Democratisch gesternte niet snel in al haar oude glorie zal worden hersteld.
De verslechtering van die relatie is, om te beginnen, niet alleen het werk van Trump. Zijn voorganger Joe Biden sprak weliswaar warme woorden over de trans-Atlantische banden, maar aarzelde niet om via de zogenoemde Inflation Reduction Act de eigen industrie te stimuleren met maatregelen die Europese bedrijven benadeelden. Tijdens de terugtrekking uit Afghanistan trok Biden zijn eigen plan en hadden Europese bondgenoten het nakijken. Wat volgde was een chaotische, dramatische aftocht.
De verschuiving naar puur Amerikaans eigenbelang is dus al langer gaande, maar onder Trump zwol die onderstroom aan tot een kolkende rivier. Hij kwam met beleid om de EU te ondermijnen en Oekraïne te wurgen, hij omarmde Vladimir Poetin en sloot de ogen voor de oorlogsmisdaden van de Russische president. Het is te hopen dat het nieuwe Congres deze geopolitieke waanzin een halt kan toeroepen, of in ieder geval kan temperen.
Behalve om Republikeinse teloorgang draaide het in deze midterms ook om Democratische vernieuwing: de partij won niet alleen, ze deed dat met opvallend sterke en veelbelovende kandidaten die de jaren die met de versleten Biden verloren gingen moeten doen vergeten. Dit is tevens een nieuwe generatie politici die, anders dan die van Biden, de trans-Atlantische vriendschap er niet met de paplepel ingegoten heeft gekregen. Abdul El-Sayed, James Talarico en Jon Ossoff, om er maar een paar te noemen, maken geen anti-Europese indruk, maar lijken meer gericht op de interne problemen in de VS. Na twee jaar vernielzucht door Trump en de zijnen is dat goed te begrijpen.
Met andere woorden: ook met Democraten in een sterkere machtspositie hoeven er weinig initiatieven vanuit Washington te worden verwacht om iets van de oude band te herstellen. Daar zullen de Europeanen zelf mee moeten komen, stelt denktank ECFR terecht.
Geen gemakkelijke opdracht, want de Europese Unie dwingt op dit moment niet veel bewondering af in liberale Amerikaanse kringen. Op een paar uitzonderingen na kropen Europese leiders veelvuldig voor Trump in de afgelopen jaren. Hoewel de Amerikaanse president moeilijk te kloppen is als het gaat om het afbreken van het internationale klimaatbeleid, werd op de golven van Trumps sloopwerk ook in Brussel het ambitieniveau naar beneden bijgesteld. En ook op het vlak van internationaal recht, mensenrechten en de rechten van asielzoekers geven Europese landen onder druk van populistische partijen steeds vaker dubbelzinnige signalen af.
Voor de EU zijn er echter genoeg raakvlakken te vinden met de nieuwe generatie Democraten. Hun ideeën over sociale rechtvaardigheid en het eerlijk herverdelen van publieke middelen worden in de VS al snel weggezet als links of communistisch, maar zijn in de EU redelijk gangbaar. Ook als het gaat om het tegengaan van sociaal-economische ontwrichting door ongereguleerde AI zijn de Democraten de meest logische gesprekspartner. Misschien zijn ze minder geïnteresseerd in de NAVO, maar het gesprek over de herinrichting van de collectieve veiligheid in Europa zal niet, zoals met Trump, met het mes op de keel worden gevoerd. Dat contact met de Democraten zullen de Europeanen zelf moeten gaan leggen, het liefst meteen al. Wachten totdat Trump definitief het veld ruimt, zou onverstandig zijn.
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten.Meer informatie