Met de persoonlijke omstandigheden komt er een einde aan de vierde zittingsdag. De rechtbank overlegt nog even met de advocaten van de verdachten over de verdere planning van de zitting.
Op dinsdag 24 november staat de volgende procesdag op de agenda. Die dag zal het Openbaar Ministerie in haar requisitoir uitleggen hoe zij de zaak ziet en wat zij als bewezen zien. Ook komen de officieren van justitie dan met de strafeis voor de vier verdachten.
Hierna sluit de rechter de zitting voor deze dag.
Klik hieronder om onze twee losse verhalen over deze zittingsdag terug te lezen:
Na het behandelen van alle persoonlijke omstandigheden en de reacties van de vier verdachten op alle aangehoorde slachtofferverklaringen, wordt aan alle vier nog gevraagd door de rechtbank of zij na alles wat er gisteren en vandaag door de nabestaanden en slachtoffers is verklaard, nog iets kwijt willen.
'Ik ben daar nu te emotioneel voor', zegt Moshtag B., hoofdverdachte deze rechtszaak en opdrachtgever van de aanslag, vervolgens. De twee aanslagplegers Ilias B. en Mourad Ben T. zeggen 'naar waarheid te hebben verklaard' en geen aanvullingen te hebben.
Adil A., de verdachte die een week voor de aanslag afhaakte, zegt dat hij 'altijd de waarheid heeft verteld', maar vraagt dan of hij nog een opmerking mag maken. Daar wordt niet op gereageerd, waarna A. toevoegt: 'We zijn nu twee jaar verder, maar zo zie je maar hoe gewetenloos deze man is.' Hij heeft het over Moshtag B.
Persoonlijke omstandigheden verdachte Moshtag B., de opdrachtgever van de aanslag en de hoofdverdachte in deze rechtszaak
De laatste verdachte van wie de persoonlijke omstandigheden worden besproken is hoofdverdachte Moshtag B. Hij gaf opdracht tot de aanslag om wraak te nemen op zijn ex-vriendin, van wie hij vermoedde dat zij vreemdging. Het doel was om haar bruidsmodezaak in de Tarwekamp te vernielen. Door de hoeveelheid middelen die gebruikt werden, werd een deel van de flat opgeblazen met zes doden tot gevolg. Moshtag B. was een dag voor de aanslag naar Londen gevlogen en was op het moment van de explosie niet in Nederland.
'Het zal ongetwijfeld onprettig zijn om te horen', waarschuwt de rechter de hoofdverdachte alvast over de opgestelde rapporten. 'Ze zien een nu 35-jarige man die opgroeide als middelste zoon van een gezin dat naar Nederland is gevlucht toen hij zeven jaar oud was. Hij kwam uit een warm gezin en had geen ontwikkelingsproblemen. Er zijn geen stoornissen vastgesteld, maar er zijn wel dingen opgevallen.'
'Zij zien dat namelijk niet'
Wat de onderzoekers volgens de rechter opvalt, is dat hij vriendelijk is en dat hij goedgeluimd is. 'U straalt een luchtigheid uit die de onderzoekers niet vinden passen bij uw situatie. U lijkt erg bezig met uw procespositie en bent daar ook heel open in.'
'Ondanks de tijd die zij met u hebben doorgebracht, komt er maar weinig diepgang in de gesprekken', zegt de rechter. 'Ze krijgen geen zicht in uw belevingswereld. U bent in staat om negatieve emoties te ontkennen of binnen te houden. Dat is een tegenstelling tot wat u hen vertelt, dat u in staat bent tot zelfreflectie. Zij zien dat namelijk niet.'
Liegen en manipuleren
Wat de onderzoekers volgens de rechter ook opvalt, is de leugenachtigheid en de neiging tot manipuleren. 'U lijkt er zonder schaamte en terughoudendheid over te vertellen. U zegt zonder gene dat u psychische klachten veinst, dat blijkt onder meer door de mentor.'
'U verzon PTSS-klachten en u simuleerde om dit toch vergoed te krijgen in Maasstad Ziekenhuis. U heeft gezegd dat u zich beter meldde als u naar de arboarts moest. Soms bleef u langer ziek, drie maanden soms, zodat u wel in uw baan kon blijven werken. Dat heeft u heel calculerend gedaan.'
Na de explosie zou Moshtag hetzelfde hebben gedaan tijdens de verhoren bij de politie. 'Toen heeft u gezegd dat u stemmen in uw hoofd hoorde en dat u PTSS had door uw vlucht uit Afghanistan. U heeft weinig empathie naar anderen en handelt vooral uit eigen belang zonder stil te staan hoe dit voor een ander is.'
'Het meest opvallende is hoe boos u wordt als u wordt voorgelogen, terwijl u zelf bedient van list en bedrog', zegt de rechter. 'U zegt dat de eigenaresse van de bruidsmodezaak heeft gelogen. Of dat nu waar is of niet, u liegt zelf ook. Hoe dat kan, krijgen ze niet echt een antwoord op. Het financieel willen treffen van haar wordt genoemd als "rancuneus" en "wraak".'
Misleiden in gevangenis
In de gevangenis heeft Moshtag meerdere straffen gekregen voor het misleiden van personeel, het hebben van illegale voorwerpen of het onttrekken aan het toezicht. U bent een manipulator en draait uw eigen programma.'
'Als voorbeeld wordt genoemd dat u om tijd had gevraagd om aan uw zaak te werken. Maar u ging koken, bellen, sporten en ondanks dat u hiervoor bent gewaarschuwd, ging u hier mee door.'
'U maakte vanuit de gevangenis geld over naar andere gedetineerden. U gebruikte dit geld om criminele activiteiten door te zetten.'
Moshtag reageert op aantijgingen
Hoofdverdachte Moshtag B. mag hierna reageren op het rapport. Hij is het niet eens met sommige van de kwalificaties. 'Empathie was zeker aanwezig, emoties waren er zeker aanwezig. Toen ik opgepakt werd en besefte wat ik gedaan had. Mijn eerste maanden in de gevangenis waren enorm emotioneel.'
Volgens hem kwam zijn houding, die de onderzoekers hebben beschreven, omdat de onderzoekers pas na vijf maanden met hem in gesprek gingen. 'In de gevangenis werd ik elke dag geconfronteerd met wat er was gebeurd. Dat gebeurde soms op humane, soms op beledigende en soms zelfs op spottende wijze.'
B. gaat verder: 'Niet alleen door bewakers, maar ook door medegedetineerden. Om in detentie te kunnen overleven, bouwde ik een mechanisme om me af te sluiten voor de opmerkingen die ik dag in, dag uit moest aanhoren.’
Verwijt aan onderzoekers
‘Ik verwijt het de onderzoekers dat ze maanden nadat ik mijn muren had gebouwd, op zijn komen dagen. Dat heb ik ze ook duidelijk gemaakt. Dat goed geluimdheid was gesimuleerd, omdat de buitenwereld niet mocht zien hoe ik van binnen gekwetst was.'
De rechter legt uit dat de onderzoekers er niet zijn om hem te behandelen, maar puur om de rechters te adviseren over de psychische omstandigheden van de verdachte.
Rol van media
Volgens Moshtag B. speelde ook de aandacht in de media een rol. 'De aandacht werd met te veel. De media hebben hier ook een aandeel aan. Het werd me allemaal te veel.'
'Zeker toen ze me een Afghaanse actrice noemden. Ik heb me gedurende mijn periode in detentie hetzelfde gedragen, alleen is er in de loop van de tijd een heel ander beeld van mij ontstaan.'
Reageren op slachtofferverklaringen
Moshtag B. mag als hoofdverdachte en opdrachtgever van de aanslag nog reageren op de verklaringen van slachtoffers en nabestaanden. 'Verschrikkelijk', zegt hij. 'Jullie woorden hebben mij de afgelopen dagen diep en diep geraakt.'
'Ik leef met jullie mee. Ik kan me jullie verlies van jullie dierbaren en bezittingen niet voorstellen. Ik besef wat voor leed en verdriet ik heb veroorzaakt. Ik heb spijt, enorm veel spijt van mijn daden.'
Hij gaat verder: 'Dit is nooit, maar dan ook nooit de bedoeling geweest. Ik durfde de nabestaanden niet aan te kijken omdat ik me diep, diep schaam.'
Officier van justitie
De officier van justitie wil nog reageren op Moshtag B., die zegt dat hij in de eerste maanden van zijn detentie 'heel emotioneel' was. 'Waar was u, mevrouw de psycholoog?', vroeg hij hardop. De officier van justitie zegt daarover dat die opmerking haar 'bevreemde'.
Want volgens haar zat Moshtag B. in die tijd juist op een bijzondere afdeling. 'Weet u nog waarom?', vraagt ze aan B. 'Vanwege de zogenaamde stemmen in mijn hoofd', antwoordt hij.
'Heeft u daar toen gedacht om de hulp te zoeken die u zegt nodig te hebben gehad?' 'Die hulp heb ik later gezocht toen ik verklaarde die stemmen niet te horen', zegt B.
Persoonlijke omstandigheden verdachte Ilias B., een van de twee mannen die de aanslag gepleegd heeft
Na Mourad Ben T. is Ilias B. aan de beurt. Samen hebben de twee neven de aanslag gepleegd. Er is psychologisch onderzoek gedaan naar de 25-jarige B., die op het moment van de explosie 23 jaar was. De conclusies uit dat onderzoek worden één voor één opgenoemd.
Volgens de onderzoekers geeft hij een verzorgde indruk, maar wat hen wel opvalt is dat Ilias erg wantrouwend is richting politie, justitie en media. Überhaupt is B. erg wantrouwend naar andere mensen toe. Verder heeft B. een negatief beeld van zichzelf, de wereld en andere mensen. B. verzet zich niet tegen dat beeld.
Verder is er bij hem al eerder in zijn leven ADHD vastgesteld en een depressie. B. heeft tijdens gesprekken aangegeven dat hij al heel zijn leven niet over zijn gevoelens kan praten. Hij vond vooral ontspanning in blowen en rookte zo'n drie à vier gram per dag. Eén gram wiet staat ongeveer gelijk aan drie joints. Ook gebruikte hij lachgas.
De onderzoekers stellen vast dat B. in staat was om in te zien dat wat hij deed fout was. Nadat hij de eerste keer werd aangehouden, exact een week voor de aanslag met jerrycans in een bus, ging hij toch door. En ook nadat Adil A. uiteindelijk besloot af te haken, besloot B. toch door te gaan met de klus. Omdat hij geen geld had.
Daarnaast valt op, ook in de rechtszaal, dat B. weinig reageert op wat er tijdens de zitting gebeurt. Hij lijkt soms roerloos in de zaal te zitten. Er wordt hem gevraagd hoe hij dat zelf ziet. 'Het is voor mij heel zwaar geweest en ik vind het uiteraard heel erg wat er gebeurd is', antwoordt hij.
'Toen ik na de zitting van gisteren terugkwam in de cel, had ik het heel zwaar. Ik wilde televisie kijken en zag in de media over deze zaak. Ik zag dat de media zei dat het mij niks doet. Het kan zijn dat ik van de buitenkant rustig overkom, maar van binnen doet het mij natuurlijk wel wat.' De toekomst ziet A. moeilijk voor zich.
Persoonlijke omstandigheden verdachte Mourad Ben T., een van de twee mannen die de aanslag gepleegd heeft
De rechters gaan hierna verder met de 31-jarige verdachte Mourad Ben T. Hij heeft samen met zijn neefje Ilias B. de aanslag, in opdracht van Moshtag B., gepleegd.
De rechter vraagt hoe Ben T. de afgelopen anderhalve dag met de vele slachtofferverklaringen heeft ervaren. 'Beschamend, ik schaam me dood', zegt Ben T. als reactie op de tientallen mensen die gebruik hebben gemaakt van hun spreekrecht.
Zijn advocaat vertelt dat hij gisteren een brief heeft geschreven. Mourad leest deze voor: 'De woorden die de afgelopen dagen gesproken zijn, raken me heel diep. Het is verschrikkelijk wat jullie mee hebben moeten maken, vooral het verlies van de meest dierbaren.'
'Het spijt me wat er is gebeurd en ik heb spijt. Er gaat geen dag voorbij dat ik niet aan hen denk en voor hen bid. Men ziet dit misschien niet, maar het vreet aan me. Ik weet dat mensen er niet op zitten te wachten, maar ik sta er altijd voor open om met hen in gesprek te gaan.'
Onderzoek: kans dat Ben T. opnieuw in fout gaat is klein
De reclassering heeft een rapport opgesteld over hem. De rechter vat dit samen: 'U zegt dat u heeft gehandeld onder druk van de heer B. De kans op herhaling is volgens hen klein.'
De verdachte is niet eerder met politie en justitie in aanraking geweest. Hij heeft alleen een paar boetes gekregen en is een keer verantwoordelijk geweest voor 'de verstoring van de nachtrust'.
Volgens zijn moeder waren er voor 2024 geen problemen. Hij ging naar school en was bezig om een eigen bestaan op te bouwen. Het ging pas mis toen hij geen werk kon vinden en daarom contact opnam met zijn oude jeugdvriend. 'U kon niet meer terug toen het dreigde mis te gaan', aldus de rechter.
Geen emoties als het over slachtoffers gaat
In het rapport wordt ingegaan op het leven van de verdachte in de gevangenis. 'U neemt deel aan veel van wat er wordt aangeboden, zoals het inzien van het eigen gedrag en het inzien van de consequenties.'
'U zegt dat u lijdensdruk ondergaat, maar de reclassering ziet geen emoties bij u als het over de slachtoffers gaat. Ze zeggen in het rapport over u dat u vlak bent en dat u toonloos bent, alsof u uzelf wilt beschermen.'
Het is een beeld wat de verdachte niet zegt te herkennen. Op de vraag van de rechter hoe hij zijn toekomst ziet, heeft hij geen antwoord. 'Ik heb geen idee wat me staat te wachten', legt hij uit.
Persoonlijke omstandigheden verdachte Adil A., de man die een week voor de aanslag afhaakte
Nu wordt er gesproken met de vier verdachten door de rechtbank. Dat worden 'de persoonlijke omstandigheden' genoemd.
Een vast onderdeel van een rechtszaak zijn de persoonlijke omstandigheden van een verdachte. Hier gaat het over het leven van een verdachte. Er wordt gekeken of iemand al eerder met justitie in aanraking is gekomen en wat de gevolgen voor een verdachte kunnen zijn.
In sommige gevallen wordt er voor de zitting een psychologisch onderzoek gedaan naar een verdachte. Deze rapporten worden in dit gedeelte van de rechtszaak ook besproken.
'Zwaarste dag sinds hij vastzit'
Eerst is de 34-jarige Adil A. aan de beurt. Er wordt hem gevraagd of hij iets kwijt wil aan de rechtbank en hoe hij vandaag heeft ervaren.
Adil noemt het 'de zwaarste dag' sinds zijn detentie. 'Je hoort verschrikkelijke verhalen van de slachtoffers. De pijn en het verdriet. Dat gaat je niet in de koude kleren zitten. Ik hoop dat ze gecompenseerd worden. Het enige wat ik nu kan doen is zeggen: ik wens jullie heel veel sterkte.'
Adil A. verklaart ook dat hij snapt dat zijn woorden niet van waarde zullen zijn voor de nabestaanden. 'Ik begrijp ook goed dat wat ik hier zeg, dat ik daar geen dierbaren mee terugbreng. Maar ik heb vanaf het begin altijd de waarheid verteld.'
Hij reageert ook nog op de verklaring van de eigenaresse van de bruidsmodezaak. 'Ik heb persoonlijk geen problemen met haar. Ik snap dat ze boos is, dat recht heeft ze ook.'
Hoe ziet Adil A. zijn toekomst voor zich?
Hij benoemt ook nog dat er in de media allerlei verhalen over hem worden geschreven. 'Er wordt gezegd "ronselaar" en "opdrachtgever": maar ik heb uiteindelijk niks uitgevoerd.'
De term ronselaar komt van het Openbaar Ministerie. De officier van justitie heeft hem bij de aanklacht 'ronselaar' genoemd. Tijdens deze zittingsdagen komt niet het beeld naar voren dat hij de twee aanslagplegers heeft geronseld.
Op de vraag over hoe hij zijn toekomst ziet, antwoordt hij: 'Moeilijk, want ik weet niet wat er gaat gebeuren. Ik heb mijn verhaal gedaan. Ik kan niet meer doen dan mijn verhaal delen.'
Alle vorderingen zijn voorgelezen door de rechtbank. Hier komen partijen later misschien nog op terug. De rechtbank gaat nu verder met de persoonlijke omstandigheden van de vier verdachten.
Ingediende schadeclaims
Over alle schadevergoedingen hebben de advocaten van de nabestaanden en de advocaten van de verdachten al schriftelijk hun meningen gegeven. Daarom worden deze nu verder niet besproken. De rechters gaan de lijst van 68 langs.
Een advocaat doet het verzoek dat het iets langzamer gaat, want de tolk kan het niet volgen. De rechter geeft aan dat hij gezien de lange lijst wat tempo wilde maken, maar gaat langzamer praten.
Onder de vorderingen van de benadeelde partijen zit ook een vordering van de gemeente Den Haag. Dit zijn volgens de rechtbank de kosten die gemaakt zijn voor het opknappen van de openbare ruimte. Het zou gaan om een bedrag van bijna 54.000 euro.
Ingediende schadeclaims
Na de pauze gaat de zitting weer door. Nu worden de schadevergoedingen besproken. Volgens de rechter zijn er 68 partijen hebben een vordering tot schadevergoeding ingediend. Totaalbedrag van alle claims bij elkaar komt neer op ruim 7,5 miljoen euro aan materiele vorderingen. Daar komt nog 2,3 miljoen euro aan immateriële vorderingen bij.
De eigenaresse van de bruidsmodezaak heeft een vordering ingediend van meer dan 3 miljoen euro. Volgens de rechters bestaat deze vordering onder meer uit medische kosten, de schade aan de jurken en een verlies van verdienvermogen in de toekomst. Ook eist zij 100.000 euro aan smartengeld.
Spreekrecht eigenaresse bruidsmodezaak aan Tarwekamp, op haar was de aanslag gericht
De laatste slachtofferbijdrage is die van de eigenaresse van de bruidsmodezaak. De ex van hoofdverdachte Moshtag B. heeft een audiobericht ingesproken.
'Dank u wel dat ik hier als slachtoffer mag spreken. Het klinkt misschien als vanzelfsprekend dat ik mezelf als slachtoffer zie. Maar dat is niet altijd zo geweest. Ik had het volgens mensen moeten zien aankomen. Ik had eerder bij hem weg moeten gaan.'
'Ik zie dat mensen hun huis zijn kwijtgeraakt en naasten kwijt zijn geraakt. Dat zijn voor mij de grootste slachtoffers. Ik probeer mijn pijn niet met die van hen te vergelijken. Ik leef tenslotte nog, maar kun je dit "leven" noemen?'
'Ik ben mijn bedrijf begonnen toen ik twaalf jaar was', vertelt ze. 'Veertien jaar lang heb ik eraan gewerkt. Ik werkte er elke dag om een succes te maken. Ik stond ermee op en dacht eraan als ik naar bed ga. Ik was zo trots op wat ik had opgebouwd. En nu ben ik het allemaal kwijt.'
Geheim adres
'Ik woon op een geheim adres en durf nog nauwelijks naar buiten', vertelt ze over haar huidige situatie. 'Ik voel me depressief en er gaat geen week voorbij dat ik niet huilend wakker word badend in het zweet. Ik zie de gezichten van de daders voor me.'
'De rechtszaak houdt me bezig en ik zie dat ik geen stap verder ben. Ik ben aan mijn tweede psycholoog toe. Het lijkt erop dat ik vastzit.'
'Ik zou blij moeten zijn dat ik nog leef, maar dan denk ik aan de mensen die hun leven hebben verloren en die hier niets mee te maken hebben. Dan denk ik: was ik het maar. Het is mijn schuld dat dit is gebeurd en dan voel ik me schuldig als ik even lach.'
'Mijn familie en ik werden ondertussen door het slijk gehaald'
Het is voor het eerst dat de ex-vriendin van Moshtag B. haar verhaal verteld. Daar gaat ze in haar verklaring ook op in. 'Er werd door de politie aangeraden om niet met de media te praten. Daar heb ik op vertrouwd.'
'Mijn familie en ik werden ondertussen door het slijk gehaald. Wij zouden niet willen reageren en het zou ons niets doen. Nog steeds vraag ik mij af of ik mijn verhaal niet eerder moeten vertellen.'
Ook gaat ze in op de relatie die ze had: 'Ik heb de relatie na zes maanden beëindigd. Ik vraag me af of ik dat eerder had moeten doen. Je kunt van iemand houden en tegelijkertijd zien dat er dingen niet goed zijn.'
'Schaam jullie diep, stelletje schandes'
Daarop spreekt ze de verdachten persoonlijk in het Arabisch aan. Daarna vertaalt ze die zinnen. 'Schaam jullie diep, stelletje schandes. Beseffen jullie wel wat jullie hebben gedaan en wat jullie hebben aangericht? Dit is geen film. Dit zijn echte levens die jullie kapot hebben gemaakt. Mensen zijn hun dierbaren voorgoed kwijt.'
De eigenaresse van de bruidsmodezaak spreekt hierna de verdachten één voor één toe.
Adil A., de man die een week voor de aanslag zich terugtrok: 'Adil, ik begin bij jou. Wanneer je vertelt dat je je hebt teruggetrokken, dan is dat alleen omdat je 1500 euro te weinig vond. Niet omdat je wist dat het slecht was of dat het gevaarlijk was. Voor een paar duizend euro had je dit wel gedaan. Ik hoor je je rol zo klein mogelijk te maken. Je probeert jezelf tot slachtoffer te maken, dat zien we het tijdens het hele proces. Je vond 1500 euro te laag. Ik hoop dat de prijs die je nu betaalt wel hoog genoeg is.'
Mourad Ben T., een van de twee mannen die de aanslag daadwerkelijk pleegde: 'Mourad', vervolgt ze. 'Je hebt niet alleen je eigen leven kapot gemaakt, maar die ook van je neefje. In Nederland heb je zo veel mogelijkheden om iets goeds met je leven te doen en dan doe je dit. Voor 1500 euro. Zo'n bedrag kun je ook verdienen in de supermarkt, met hard werken, zoals ik deed. Maar volgens mij weten jullie niets van hard en eerlijk werken. Jullie kiezen ervoor om op deze manier jullie geld te verdienen.'
Ilias B., de tweede man die de aanslag pleegde en het jongere neefje van Mourad is: 'Je bent 23 jaar. Daar schrok ik van, dat je zo jong bent. Zoveel kansen je hebt om iets van het leven te maken. En dan doe je dit. Door jouw toedoen ga je wellicht de gouden jaren van je jeugd door moeten brengen in de gevangenis.'
Moshtag B., de hoofdverdachte en opdrachtgever van de aanslag: 'Moshtag, of moet ik zeggen Moussa? Vanaf het begin heb je over alles gelogen. Je naam, je leeftijd, je afkomst. Jou wil ik vragen: is dit het waard? Ben je tevreden? Als het goed is, is dit wat je wilde. Mij volledig kapot maken. Gefeliciteerd, dit is gelukt. Het is zo beschamend, ook voor je eigen familie. Dat je deze aanslag hebt gepleegd voor een meisje dat het heeft uitgemaakt. Ik weet dat je nog steeds blijft zeggen dat het mijn schuld was, dat ik ben vreemdgegaan. Dat is een leugen. Alles doe je om me nu nog steeds pijn te doen. We weten allebei dat het niet waar is.'
Moshtag troostte haar in Londen na explosie
Moshtag was net als de eigenaresse van de bruidsmodezaak in Londen op de dag van de explosie. Ze zaten in het hotel en hij troostte haar toen ze van de aanslag hoorde.
'Er is één moment waar ik altijd aan moet denken', zegt ze over die dag. 'Hoe was het voor je om mij gebroken en kapot te zien en mij vast te houden en me te troosten? Je hebt niet alleen onze levens kapotgemaakt, maar ook die van jezelf. Kijk wat je hatelijke wraakactie je heeft gekost. Ben je tevreden met wat je hebt aangericht?'
Boodschap voor media
Aan het einde van de verklaring richt de vrouw zich tot de media. 'Ik zou willen zeggen: kijk wat jullie aanrichten. Check wat jullie schrijven. Lees de reacties onder jullie berichten. Als je ziet hoe er over ons wordt gesproken. Wat daar wordt gesproken, raakt ons.'
Later in het proces zal de advocaat van de vrouw nogmaals het woord krijgen. Hij zal dan ingaan op het bewijs en de straffen die de verdachten zouden moeten krijgen. 'Er wordt hier veel over mij gezegd, dus ik ben blij dat mijn advocaat aan het einde nog een keer de kans krijgt om hierop te reageren.'
Boodschap voor overige slachtoffers
Ze eindigt met een woord richting de overige slachtoffers. 'Ik probeer mijn leven weer normaal op te bouwen. Aan de andere nabestaanden en slachtoffers wil ik zeggen dat mijn hart naar hen uitgaat. Ik hoop dat ze kunnen vinden waar ik zelf ook naar op zoek ben. Namelijk dat ze rust in hun hoofd en hart kunnen vinden.'
Met deze laatste slachtofferverklaring breekt de lunchpauze aan. Om 14.15 uur wordt de zitting hervat met de voorderingen. Dan gaat het over schadevergoedingen en schadeclaims voor slachtoffers en betrokkenen.
Spreekrecht bewoner Tarwekamp
Een buurvrouw, een de vrouw die in de woning woont naast de appartementen die zijn ingestort aan de rechterkant, vertelt hoe zij de ochtend van de explosie heeft beleefd. Naast haar eigen woning is een krater geslagen.
Op de ochtend van de explosie hoorde zij de verdachten in hun auto wegvluchten. 'Wat mij het meest heeft geraakt, is het geluid van die piepende banden. De verdachten die wegvluchten. Het idee dat mensen na zo'n gebeurtenis niet de moeite nemen om te helpen, maar er besluiten met hoge snelheid vandoor gaan, maakt me ontzettend boos.'
Waarom geen 112 gebeld?
Zelf belde ze binnen een minuut na de explosie het alarmnummer. Dat de verdachten dit niet zelf hebben gedaan, snapt ze niet. 'Waarom zijn verdachten weggereden terwijl er mensen in levensgevaar waren? Als ze het niet zo bedoeld hadden, waarom hebben ze het dan niet geprobeerd om te helpen? Ze hebben zelfs 112 niet gebeld.'
Nog steeds is het uitzicht vanuit haar appartement niets meer dan de krater waar ooit appartementen stonden. Waar gezinnen woonden. Ze voelt zich angstig en in de tijd na de explosie sliep ze zelfs met kleding aan, zodat ze elk moment kon vluchten als het nodig was geweest. 'Mijn woning veranderde in een plek van angst.'
Ze rondt haar verklaring af met de boodschap: 'Dit nooit meer.'
Spreekrecht buurtbewoner die tegenover flat woont
Na een korte pauze gaat de zitting verder met de verklaring van mevrouw Paiga. Dit is een vrouw die aan de Tarwekamp woont, tegenover de flat die door de explosie is verwoest. Zij heeft naar eigen zeggen ook de Bijlmerramp in Amsterdam meegemaakt.
'Ik hoorde twee harde knallen. Ik ben direct naar buiten gerend. Het eerste wat ik hoorde is een kind om hulp roepen. Je wilt iets doen, maar de situatie was levensgevaarlijk', begint ze haar verhaal.
'Ik moest uiteindelijk weg om mezelf in veiligheid te brengen. Dat was een moeilijk moment. Je wilt helpen, maar je kunt niet. Je hoort een kind om hulp roepen en moet weg. Die machteloosheid ervaar ik nog iedere dag.'
'Ik schrik nog steeds snel'
'Sinds die dag is mijn leven niet meer hetzelfde. Elke dag word ik ermee geconfronteerd. Ik zie het als ik wegga, thuiskom en als ik naar buiten kijk. Het is mijn woonomgeving, maar ook altijd de plek die verbonden blijft met de herinneringen van die ochtend.'
'Ik heb EMDR gevolgd om dit trauma een plek te geven, maar ik schrik nog steeds snel. Bijvoorbeeld bij vuurwerk. Mijn lichaam reageert soms al voor ik weet waarom.'
'Ik heb eerder de Bijlmerramp meegemaakt, maar ik dacht dat ik het achter mij had gelaten', gaat ze verder. 'Ik had niet verwacht dat ik zoiets nog een keer mee zou maken. Dat zoiets nog een keer zou gebeuren.'
'Ik ben ondernemer en heb een eigen studio. Die heb ik tijdelijk moeten sluiten. Je probeert alles door te laten gaan, maar achter de zakelijke verantwoordelijkheden zit een mens. Een mens die bang is, verdriet heeft en niet weet hoe ze alles moet verwerken.'
'Soms moet je doorgaan, omdat het leven doorgaat. Maar doorgaan betekent niet dat je het hebt verwerkt.'
Hart gemaakt bij Tarwekamp
'Ik wil stilstaan bij wat er is gebeurd en bij de manier waarop mensen nu proberen om weer wat verbinding met elkaar te krijgen. In oktober hebben we met mensen het hart herplant. Het is de plek waar ruimte is voor verdriet en hoop.'
Het hart is het monumentje wat tegenover het gebouw is ingericht. Naast het hart staan zes rozen, die staan voor de zes mensen die bij de aanslag zijn omgekomen. 'Ik ben dankbaar dat we deze plek hebben', vertelt ze.
'Ik hoop dat de verdachten begrijpen dat de gevolgen van hun handelen niet ophouden op de dag van de explosie. Voor iedereen heeft dit nog iedere dag impact. Ik draag het nog altijd bij me.'
Spreekrecht gewonde Tarwekamp-aanslag
De 55-jarige Yilmaz Bakir bevond zich op het moment van de explosie in zijn café aan de Tarwekamp, waar hij nog samen met een vriendin aanwezig was. Hij hoorde een harde knal en lag opeens onder het puin, zo vertelt hij in zijn verklaring.
'Ik dacht: dit was mijn leven, nu is het voorbij. Ik hoorde mensen gillen. Dat hoor ik nog steeds in mijn nachtmerries en als ik niet kan slapen.'
'Sinds de ramp is Yilmaz depressief, zo zegt hij: 'Ik ben somber. Ik kom mijn huis niet uit en ik drink meer alcohol dan ik zou willen om mijn gevoelens te dempen en te kunnen slapen.'
Bonnetjes niet bewaard, niet alle schade aantoonbaar
De café-eigenaar vertelt dat hij geen man is die bonnetjes bewaarde, maar dat hij wel een harde werker is. 'Nu ben ik alles kwijt. Ik kan niet alle schade met documenten en bonnetjes aantonen, dat zeg ik eerlijk. Maar ik weet wat ik heb gedaan en hoeveel tijd ik in mijn zaak heb gestoken en waar ik hard voor heb gewerkt.'
'Ik hoop dat u rekening wil houden met mijn situatie. Ik vraag niet om medelijden, maar wel dat er geluisterd wordt.' Daarnaast hoopt Yilmaz dat de verdachten zwaar gestraft zullen worden. 'Ze hebben onschuldige mensen gedood en levens kapotgemaakt.'
Spreekrecht ondernemer Tarwekamp
De volgende spreker is de eigenaresse van een kunstatelier aan de Tarwekamp. 'Het eerste wat ik dacht die zevende december toen ik hoorde en zag wat de ramp te weeg had gebracht? "Ik heb nog een huis en ik leef nog." Want ik woonde er niet, maar pas later dringt door wat ik verloren heb.'
De vrouw maakte vorig jaar een filmpje over de impact van de ramp op haar, en welke gevolgen het had voor haar kunstcollectie. Dit filmpje wordt in de rechtszaal laten zien. Het laat zien hoe een groot deel van haar collectie verwoest is en in containers is beland.
'Het is altijd heel erg om dit te zien', vervolgt de vrouw emotioneel. 'Het gat blijft voor altijd. Door het verlies van mijn werk ben ik beperkt als beeldend kunstenaar. Werk wat er is kan ik niet meer exposeren.'
Brief geschreven aan opdrachtgever van aanslag
De vrouw vertelt vorig jaar een brief geschreven te hebben aan Moshtag B., de hoofdverdachte in de zaak. Hij is de opdrachtgever voor de aanslag, omdat hij zijn ex - de eigenaresse van de bruidsmodezaak aan de Tarwekamp die volgens B. vreemdging - iets aan wilde doen door haar winkel te vernielen.
Ze heeft deze brief nooit verstuurd. 'Ik heb veel verhalen gemaakt over vluchtelingen. Ik noemde ze vluchtverhalen. Maar na de aanslag kan ik dat niet meer. Het verhaal van meneer B. is ook een vluchtverhaal.'
'In ons land hebben vrouwen wel rechten'
'Mijn laatste verhalen gingen over die van vooraanstaande Afghaanse vrouwen, die uit het leven werden verbannen. Het land van Moshtag B. Het zijn vrouwen die nergens recht op hebben en geen vrijheid hebben. In ons land hebben vrouwen wel rechten. Recht om een relatie aan te gaan en die te verbreken. Daarom raakt deze aanslag mij ook.'
'Ik heb mij afgevraagd hoe iemand die met zijn ouders in Nederland een plek heeft gekregen en in vrijheid op kon groeien, zo handelt. Een manier die mij doet denken aan de Taliban. Hoe iemand met een gekrenkt ego zo veel mensen mee heeft kunnen trekken. Dit maakt me zo enorm boos. Onze samenleving moet beschermd worden tegen mannen zoals hij.'
Spreekrecht bewoner Tarwekamp; man, vrouw en dochter uit één gezin spreken
De vertegenwoordiging van het gezin op nummer 47 leest de verklaring van de dochter in het gezin voor. Ze is 25 jaar oud. In haar verklaring haalt ze uit naar de verdachten en de politie.
'Grappig dat ik hiervoor ging nadenken over wat er gepast is om te zeggen. Terwijl sommige mensen dus blijkbaar niet nadenken over wat gepast is, bijvoorbeeld in een relatie met een vrouw.' Hiermee refereert ze naar Moshtag B., de opdrachtgever van de aanslag. Als hoofdverdachte wilde hij zijn ex-vriendin treffen door haar bruidszaak te vernielen.
'Of dat, wanneer je mensen in een auto tegenkomt die een kofferbak vol met jerrycans hebben, dat je die gewoon laat gaan', vertelt ze. Ze heeft het over het feit dat de twee mannen die de aanslag daadwerkelijk hebben gepleegd een week voor de aanslag al bezig waren met de voorbereidingen van de explosie aan de Tarwekamp en door de politie werden betrapt én opgepakt.
'Als je het mij vraagt, vind ik het niet oké. Ik vind het walgelijk. Want wat deze situatie mij vertelt, is dat ik mijn vertrouwen, mijn jeugd en veiligheid ben kwijtgeraakt door de onzekerheid van een man in een relatie', weer doelend op Moshtag B.
'Dit alles komt omdat de politie dit niet kon voorkomen'
Sinds de explosie heeft de dochter het zwaar. Ze zegt dat ze zichzelf vaak heeft moeten tegenhouden om geen 'vluchtroute' te nemen. Het lijkt erop dat ze daar een zelfmoordpoging mee bedoelt. 'Een hard geluid neemt me mee teug naar de dag dat ik in mijn pyjama op straat stond. En dit alles komt doordat de politie dit niet kon voorkomen en de jaloerse ex-partner de behoefte voelde om wraak te nemen.'
Wil je met iemand praten over zelfdoding? Neem contact op met 113 Zelfmoordpreventie: bel 0800-0113 of chat via 113.nl.
'Ik hoop dat ik de verdachten en de lakse politie ooit zal kunnen vergeven. Tot die dag komt, voel ik alleen maar woede, verwarring, walging en medelijden met de verdachten. Medelijden omdat ik het betreur dat ze zich genoodzaakt voelden hun geweld tegen bewoners en een vrouw te gebruiken in plats van hun innerlijke woede te verwerken.'
Spreekrecht bewoner Tarwekamp; man, vrouw en dochter uit één gezin spreken
Na de verklaring van de vrouw is het nu de beurt aan de man van het Filipijnse gezin. Zij woonden in het ingestorte deel, maar hebben de ramp allemaal overleefd. ‘We zijn hier om onze stem te laten horen en om gerechtigheid te vragen, zodat de slachtoffers niet vergeten worden', vertelt Roderick in het Engels. Zijn bijdrage wordt vertaald door een tolk.
'We kwamen naar Nederland in de hoop een betere toekomst te vinden. We deden dit met hoop en dromen. We werden langzaam een onderdeel van de gemeenschap. We betaalden onze rekeningen en belastingen en hadden respect voor onze buren. We wilden graag iets teruggeven voor het land waar we welkom werden geheten.'
Huis gekocht aan Tarwekamp
'We kochten een huis aan de Tarwekamp. Het was niet ons eigendom of een plaats om te wonen, maar het was een plek waar we ons leven met elkaar konden vieren. Waar we onze rust konden vinden, ons leven konden leven en waar we ons veilig voelden.'
De man vervolgt: 'In dit huis had ik ook mijn Japanse bonsaiboompjes. Ik vond het fantastisch iets te laten groeien en mooi te maken door er jarenlang voor te zorgen.'
'Ik had ook persoonlijke verzamelingen die veel voor mijn familie betekenden. Als kind had ik niet veel geld en er waren dingen waar ik vroeger alleen maar van kon dromen.'
Daarover zegt hij: 'Ik was fan van Michael Jordan en ik droomde ervan zijn schoenen te hebben. Ik heb een aantal van zijn schoenen, die in de loop van de tijd flink in waarde zijn gestegen.'
'Voor andere mensen zijn dit maar materiele dingen, maar voor mij zijn het dingen waar ik hard aan had gewerkt. Het was het symbool van een uitgekomen kinderdroom. Het waren dingen die mij dierbaar waren.'
'Al deze dingen, ons huis, onze collecties, onze herinneringen, zijn allemaal in een ogenblik van ons afgenomen. Op een moment was alles anders.'
Woning afgebroken
Na de explosie was het huis van het gezin zo instabiel dat het afgebroken moest worden, vertelt de man. 'We hadden geen tijd om ons voor te bereiden om te beslissen wat belangrijk was en wat we wilden bewaren. Stel je eens voor: in enkele momenten moesten we alles achter ons laten en je weet niet of je het ook terug zou zien.'
'In één moment gingen we van mensen die alles hadden wat ze nodig hadden naar een gezin dat bijna niets meer heeft. Of: helemaal niets. En het gaat niet alleen om materiële dingen, maar ook om ons gevoel van veiligheid.'
'Beschamend en vernederend'
'In mijn leven heb ik nooit om gratis dingen gevraagd. Ik heb altijd geloofd in mijn onafhankelijkheid en in de mogelijkheid om voor mezelf en mijn familie te zorgen. Maar na de explosie kwam ik in een positie die ik me nooit had kunnen voorstellen.'
'Ik kan niet beschrijven hoe het voor ons was. Het was hartverscheurend. We zijn de vrijwilligers enorm dankbaar. Ik kan moeilijk uitleggen hoe dit voelt. We voelden ons als vluchtelingen in een land waar we zo hard hadden gewerkt.'
'Ik herinner me dat ik een broek aan had die ik drie of vier keer om moest vouwen om hem te laten passen. Dat klinkt misschien als een klein probleem, maar voor iemand die altijd zijn leven heeft gewerkt om voor zijn gezin en zichzelf te zorgen, was dit beschamend en vernederend.'
Zoektocht nieuw huis was competitie met andere Tarwekamp-slachtoffers
De vader van het Filipijnse gezin gaat verder en staat stil bij de gevolgen van de explosie voor zijn gezin. Hoe ze na enige tijd weer tegen nieuwe problemen aanliepen. 'Na de explosie vroegen we niet om een luxeleven, maar we wilden ons eigen leven terug.'
'Een eigen keuken en eigen kleding. Maar dat kon niet', gaat hij verder. 'Onze tijdelijke huisvesting bleek echt tijdelijk te zijn. Een nieuw gezin zou in ons appartement komen wonen.'
Het gezin moest op zoek naar een ander huis. Dat was niet makkelijk, vertelt Roderick. 'Het is moeilijk een plek in Nederland te vinden om iets te huren. De competitie is groot.'
'Soms waren dit andere slachtoffers van de Tarwekamp. Stelt u zich eens voor. Verschillende mensen die hun huis zijn verloren met elkaar in strijd. En niet omdat ze groter of mooier wilden wonen, maar omdat ze nergens anders terecht konden.'
'Opgedrongen door de explosie'
Het gezin is in de twee jaar na de aanslag zes keer verhuisd. Ze hebben tijdelijk bij vrienden moeten wonen. 'Zes keer hebben we moeten zeggen dat het tijdelijk zou zijn, in de hoop dat er een permanente oplossing zou komen.'
'Maar een huis is niet zomaar een plek waar je overnacht. Het is een plek waar je je veilig voelt en waarvan je kunt zeggen "je bent thuis". Dat is ontnomen.'
'In plaats van te genieten van het leven, zijn we bezig met het zoeken van een nieuw onderkomen. De explosie heeft niet alleen ons huis ontnomen, maar ook de mogelijkheid om een veilig en stabiel leven te leiden.'
'Misschien is het moeilijkste wel om te accepteren dat dit niet onze keuze is geweest. Het was niet onze keuze om zes keer te verhuizen, om in onzekerheid te leiden. Het is ons opgedrongen door de explosie. Wij hebben dit lijden dan ook niet verdiend.'
Buren overleden
'Er is nog iets pijnlijker gebeurd. Onze buren zijn overleden. Mensen die dit niet hebben verdiend. De pijn en leegte zal altijd achterblijven. Voor diegene die het hebben overleefd, zullen de gevolgen niet voorbij zijn als u de zitting sluit. Wij zullen door moeten gaan met wat er is gebeurd en proberen om onze veiligheid terug te vinden en een thuis te vinden.'
'Tegen de verdachten wil ik graag iets persoonlijks zeggen', besluit Roderick. 'Je kunt nog steeds het juiste doen. Als je nog niet de waarheid hebt verteld, doe dat dan alsnog. Accepteer de consequenties van je daden en neem de verantwoordelijkheid voor de levens die zijn verloren en de gezinnen die nooit meer hetzelfde zullen zijn.'
'Huizen kunnen opgebouwd worden, spullen kunnen soms worden vervangen. Maar mensenlevens kunnen niet vervangen worden. Het gevoel van veiligheid is niet eenvoudig te herstellen als het kapot is. Wij zijn niet naar dit land gekomen om dit mee te maken. Wij wilden een kalm en rustig leven. Wij hopen dan ook dat de waarheid eindelijk gehoord mag worden.'
Spreekrecht bewoner Tarwekamp; man, vrouw en dochter uit één gezin spreken
Op nummer 47 op de Tarwekamp woonde een gezin met Filipijnse roots. Die woonde naast het appartement dat is ingestort door de explosie. De moeder van het gezin, richt zich tot de voorzitter van de rechtbank.
Ze moet huilen, maar heeft toch op het laatste moment gekozen om haar verklaring zelf voor te lezen: 'Ik wil dat de verdachten onze stemmen horen en dat ze de impact van hun daden kunnen voelen.'
'Wat als mijn man of dochter zou overlijden?'
'Op het moment van de ramp realiseerde ik me dat ons huis de volgende kon zijn. Ik was bang dat er nog een explosie zou komen, dat een van ons zou overlijden. Wat als mijn man of dochter zou overlijden? Hoe had ik dan ooit nog verder moet gaan met mijn leven', snikt de vrouw.'
'Ik herinner me nog dat ik voor het gebouw stond. Bevroren. Ik wist niet wat ik moest doen. Ik wilde mijn dochter geruststellen, maar ik kon de woorden niet vinden om haar te troosten. Ik zag het verdriet van de slachtoffers en hun tranen. Ik wilde ze vasthouden en ze in mijn armen sluiten. Maar hoe kon ik hen hoop geven, terwijl ik zelf nauwelijks begreep wat er aan de hand was?'
Huis terugkrijgen
De vrouw legt uit dat ze nog steeds elke dag de sporen voelt die deze gebeurtenis hebben achtergelaten. 'Het enige wat ik wil, is dat we ons huis terugkrijgen. De plek waar we ons veilig en thuis voelden.'
'Iedereen zegt dat ik door moet gaan, maar hoe kan ik doorgaan als ik nog steeds vol zit met pijn, verdriet, angst en trauma?'
Vrouw haalt uit naar verdachten
Tot slot richt ze zich tot de verdachten. 'Vergiffenis is het laatste waar ik aan wil denken. Het is iets dat ik simpelweg niet kan vinden in mijn hart. Jullie verdienen mijn vergiffenis niet. Jullie zijn de reden dat we zo veel angst, pijn en trauma hebben.'
Ze gaat verder: 'Jullie egoïsme heeft ons leven voorgoed veranderd. Jullie hebben geen recht om ons dit aan te doen en om ons huis af te pakken. Maar vooral: jullie hebben het recht niet om ons geluk af te pakken.'
Spreekrecht bewoner Tarwekamp
Na de korte pauze gaat de zitting verder met de verklaring van Peter. Hij woonde in een van de ingestorte woningen, maar was op de dag van de explosie niet thuis.
'Ongeveer drie kwartier na de explosie werd ik door een appje wakker gemaakt. Ik was geïrriteerd, want het was mijn vrije dag. Het was het moment dat ik wakker werd in een surrealistische wereld', begint hij.
'Het appartement naast mijn huis was ingestort, maar hij wist niet hoe het met mijn appartement was.'
Onmogelijke periode
'Wel wist hij dat er buren onder het puin lagen en mijn gedachten waren bij hen', vervolgt hij zijn verklaring. 'Het was nog niet bekend hoe het met ze zou zijn. Hoe vervelend ook, ik wist dat ik niets voor hen kon betekenen.'
'Snel was duidelijk dat het menselijk handelen was, door mensen die hier nu gelukkig wel zitten. In de dagen erna werd duidelijk dat mijn buurvrouw zwaargewond in het ziekenhuis lag. Maar van andere buren was het lot niet duidelijk. Dit was een onmogelijke periode.'
'Na een paar dagen werd duidelijk dat de twee mannen het niet hadden overleefd. En dat mijn buurvrouw niet bij de begrafenis van haar eigen man kon zijn', vertelt hij over de enorme impact.
'Gelukkig was ik niet thuis'
'Ik had het huis verlaten om naar mijn vriendin te gaan, waardoor ik gelukkig niet thuis was. Ik was al mijn spullen kwijt, al hebben mensen een paar persoonlijke spullen mee kunnen nemen. Verder heb ik niet veel meer.'
'Inmiddels verblijf ik na omzwervingen al anderhalf jaar op mijn huidige locatie', zegt hij. 'Die verhuizing was in een rit geregeld, want ik had niet veel meer. Het huis voelt goed, maar niet als het huis wat ik had. Dat zal nooit meer terugkomen.'
'Nog altijd beheerst de explosie mijn leven. Alles staat in het teken van de herbouw en de invloed. Ga ik het huis na de herbouw verkopen of ga ik er wonen. Of ga ik dichterbij mijn vriendin wonen? Het zijn dingen waar ik nu mee bezig ben.'
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
Een vriend van de familie leest ook een verklaring voor van de andere broer van Li, de moeder die bij de aanslag om het leven is gekomen. Hij is het laatste lid van de Chinese gemeenschap die het woord krijgt.
'Mijn gezin heeft twee broers en een zusje. Mijn zusje is de jongste, zij was de enige dochter in ons gezin. Vanaf haar geboorte was zij de oogappel van ons gezin. Mijn ouders gaven haar alle liefde en zorg en wij hebben haar als broers altijd beschermd.'
'Ze heeft nooit ontberingen geleden. Toen ze volwassen werd, vormde ze een familie met Renai. Hij kwam uit een financieel zwaar gezin. Mijn vader had altijd respect voor zijn situatie en heeft hen geholpen waar hij kon. Hij vertelde ons altijd dat wij hem als een broer moesten zien en zo moesten behandelen.'
'Ons enige doel was dat mijn zusje een stabiel en gelukkig huwelijk zou hebben', vertelt de broer. 'Ons gezin heeft alles gegeven om hun gezin te ondersteunen. Maar op 7 december 2024 heeft een explosie in Den Haag al ons geluk volledig verwoest.'
'Op vredige wijze namen ze het leven van mijn zusje, mijn zwager en nichtje weg', vertelt hij over die nacht. 'Drie volledig onschuldige mensen.'
Lichamen gezien
'Na het ongeluk hebben mijn moeder, mijn broer, andere familieleden en ikzelf de gruwelijke toestand van de drie overledenen met eigen ogen gezien. Die beelden hebben onuitwisbare trauma's bezorgd. Het is niet mogelijk om hiervan te herstellen.'
'Alleen mijn 8-jarige neefje bleef over. Hij heeft de volledige vernietiging van zijn gezin meegemaakt. Hij verloor zijn liefhebbende ouders en zus. Hij moet een leed dragen die veel te zwaar is voor zijn leeftijd.'
Impact
'Deze plotselinge, door mensen veroorzaakte ramp, heeft mijn leven in een klap veranderd', vertelt hij over de impact op zijn leven.
'Ik word voortdurend gekweld door nachtmerries. Ik lijd aan langdurige slapeloosheid. Het verdriet houdt me volledig bezig. Ik kan mijn bedrijf niet meer normaal runnen en ik heb zware verliezen geleden.'
'In vrede rusten'
'Een onschuldig en vredig gezin is een klap verwoest. De overlevenden dragen trauma's en een jong kind blijft alleen achter. Met tranen in mijn ogen vraag ik de rechtbank: straf alle personen streng, volgens de wet en zonder enige toegeeflijkheid.' 'Moge mijn zus, zwager en zusje in vrede rusten en hopelijk krijgt mijn neefje en mijn familie de antwoorden die ze verdienen.'
Na deze emotionele verklaringen van nabestaanden van het Chinese gezin, geeft de rechter iedereen even een paar minuten de tijd om bij te komen voor we verder gaan met de volgende slachtofferverklaringen.
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
Dan neemt de oudere broer van Li, de moeder van het gezin, het woord. Li komt uit een gezin met twee broers. 'We hebben haar sinds onze kindertijd beschermd. We zagen haar veilig opgroeien, een gezin stichten en naar het buitenland verhuizen om daar te gaan wonen. We hebben haar altijd gesteund in de hoop dat haar leven rustig en gelukkig zou verlopen.'
Haar broer omschrijft hoe Li en haar man Renai als pilaren. 'Het waren eerlijke mensen, die rustig leefden en nooit ruzie met andere mensen hadden. Tot de dag van vandaag kan ik niet accepteren dat ze zijn overleden. Mijn hart zit vol verdriet.'
Hoop dat uitspraak waarschuwing is
Sinds het overlijden van zijn zus, ziet hij hoe zijn moeder kapot gaat aan het verdriet. 'Ze huilt dagelijks en kan 's nachts niet slapen. Wanneer ik zie hoe mijn moeder herhaaldelijk de spullen van mijn zus aanraakt, over haar mijmert en overmand wordt door verdriet, moet ik mijn eigen pijn onderdrukken. Ik houd mijn eigen pijn in, om mijn bejaarde moeder dag in en dag uit te troosten.'
Tot slot vraagt ook hij om een volledige vergoeding voor de aangerichte fysieke, psychische en materiële schade. Hij hoopt dat de uitspraak in deze zaak een waarschuwing zal zijn voor iedereen die 'het leven minacht': 'Niemand mag het leven van anderen beëindigen. Op deze manier voorkomen we dat dit soort tragedies opnieuw plaatsvinden.'
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
De moeder van Li, de moeder van het gezin, heeft ook een verklaring opgesteld. Deze wordt in het Nederlands voorgelezen door een vriend van de familie.
'Mijn jongste dochter was de persoon in mijn hele leven waar ik het meest van hield. Zij was mijn enige dochter en jongste kind. Zij is altijd de oogappel van ons gezin geweest. Wij wilden nooit dat ze een beetje leed of onrecht zou ervaren. Mijn twee zonen hebben hun jongere zus altijd gerespecteerd. Ze is opgegroeid in de onvoorwaardelijke liefde.'
'We wisten dat Renai uit een arm gezin kwam', vertelt zij over de liefde tussen haar dochter en schoonzoon. 'Vanaf het begin hebben we hem gerespecteerd en we hebben ze uitgenodigd vaker te komen eten om te besparen in hun kosten. Wanneer ze moeilijkheden hadden of plannen hadden voor de toekomst, stond ons gezin altijd voor hen klaar. Ons enige verlangen was dat hun leven voorspoedig en gelukkig zou zijn.'
'Later is het gezin naar Nederland verhuisd. Ze konden hier geen au pair veroorloven', vertelt de moeder van Li. 'Meerdere keren heb ik uit liefde alles in China achtergelaten om enkele maanden naar Nederland te komen.'
'Mijn kleindochter Sofia deed een moeilijke studie en ik zorgde voor het huishouden en hun eten. Ik wilde alleen maar dat mijn dochter en schoonzoon rustig konden werken en niet belast werden door huishoudelijk werk. Ik heb altijd alles gedaan om het gezin te ondersteunen.'
'Ik had nooit kunnen vermoeden dat dit gezin getroffen zou worden door een door mensen veroorzaakte ramp. De explosie zorgde voor het overlijden van drie van mijn meest geliefde familieleden.'
'Voor altijd van ons gescheiden'
'In één nacht is het gezin van mijn dochter voor altijd van ons gescheiden. Een perfect onschuldig gezin is verwoest. Alleen mijn kleinzoon is nog over. Hij draagt voor de rest van zijn leven een onherstelbaar psychisch trauma.'
'Deze tragedie heeft mijn lichaam en geest volledig gebroken. Ik kan elke nacht niet slapen. Het verlies van dochter is de zwaarste klap van mijn leven, die ik nooit zal kunnen verwerken. Mijn hart doet voortdurend pijn.'
'Geef mijn dochter, schoonzoon en kleindochter gerechtigheid'
De moeder van Li heeft ook een verzoek aan de rechtbank: 'Ik vraag de betrokken personen hard te straffen. Geef mijn dochter, schoonzoon en kleindochter gerechtigheid. Geef mijn kleinzoon een rechtvaardige uitspraak.'
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
De volgende verklaring is van de moeder van Renai. Renai was de vader van het gezin. De verklaring wordt door een bekende voorgelezen. Het is een videoboodschap. Te zien is hoe de moeder verslagen op de bank ligt, terwijl een ander familielid de boodschap voorleest.
'Ik verloor mijn familie'
'Momenteel is ze diepbedroefd en spreekt geen woord mandarijn', legt de man uit waarom hij de boodschap voorleest. Mandarijn is de moedertaal van het Chinese gezin.
'Ik ben de moeder van Renai. Mijn hele leven heb ik mijn kinderen geleerd eerlijk te zijn. Mijn zoon, schoondochter en kleindochter waren altijd vriendelijk en bescheiden', begint de man namens zijn vrouw.
'Ze leefden rustig en vredig in Nederland en behandelden iedereen met respect. Door deze plotselinge, onverwachte en gruwelijke explosie verloor ik mijn familie.'
24/7 zorg nodig
'Bijna twee jaar na de ramp word ik dag en nacht gekweld door verdriet, gemis en wanhoop', gaat hij verder. 'Ik ben een oudere vrouw. Deze verwoestende klap heeft mijn lichaam en geest volledig gebroken.'
'Tegenwoordig kan ik nauwelijks lopen, is mijn zicht volledig weg. Ik heb 24 uur per dag zorg nodig en moet langdurig behandel den verzorgd worden.'
'Onschuldig betrokken geraakt bij deze ramp'
'Hoewel mijn zoon en zijn gezin in het buitenland woonden, waren zij altijd zeer zorgzaam voor mij', vertelt de vader die zijn zoon verloor, namens zijn moeder, vanuit China. 'Zij waren mijn hele steun op mijn oude dag. Zonder deze onnodige ramp had ik mijn oude dag rustig door kunnen brengen.'
'Mijn andere dochter woont in Nederland en heeft ernstige psychische klachten overgehouden.' De hele familie is voor altijd getraumatiseerd en onherstelbaar beschadigd door deze ramp. 'Mijn familie had geen enkel contact en geen rol. Toch zijn zij onschuldig betrokken geraakt bij deze ramp. Dit feit is voor ons gezin onacceptabel.'
'Al mijn steun, al mijn warmte en al mijn geluk op mijn oude dag zijn verdwenen. Nu blijf ik alleen achter, voor de rest van mijn leven in eenzaamheid. De handelingen van de verdachten hebben ons een levenslang trauma bezorgd. Ik verzoek de rechtbank om bij de strafbepaling rekening te houden met het ondraaglijke leed en een rechtvaardige straf op te leggen.'
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
De tante van het 8-jarige jongetje spreekt de voorzitter van de rechtbank toe: 'Voor buitenstaanders is het slechts een explosie, voor ons is ons leven voorgoed veranderd. Ik heb mijn broer, mijn schoonzus en mijn nicht voorgoed verloren.'
'Mijn broer was een sterke man met een opgewekt karakter. Mijn schoonzus was vriendelijk en hartelijk. Iedereen vond haar warm en vriendelijk. Mijn nicht was een lief meisje, hield van leren en droomde ervan arts te worden, om later anderen te helpen.'
'Haar leven is haar afgenomen, die toekomst zal nooit meer komen. Er komt geen eerste tentamen, geen eerste baan, geen patiënten om te helpen. Ze zal nooit opgroeien tot een volwassen vrouw.'
Tante beschrijft hoe jongen het heeft beleefd
De vrouw zorgt sinds haar neefje zijn gezin verloor voor hem alsof het haar eigen kind is. Ze beschrijft in detail hoe hij die vreselijke ochtend beleefd heeft.
'Hij werd door de explosie uit zijn slaap gewekt. Het dak stortte in. Er waren geen deuren meer in huis. Hij zocht een uitgang, maar die was er niet. Hij zat beneden vast in een berging. Hij heeft zijn zus, vader en moeder horen roepen, maar hij kon niet naar ze toe.'
'Wij kunnen zijn gezin niet teruggeven'
Wat haar neefje die dag heeft mee moeten maken, achtervolgt haar voor de rest van haar leven: 'Hij hoort de stemmen van zijn familie, maar hij weet niet waar ze zijn en kan niet bij hen komen. Het gebouw brandend om hem heen, dat beeld blijft bij me.'
'Hij verloor die dag niet alleen zijn gezin, maar hij verloor ook het idee dat thuis een veilige plek is. We kunnen bij hem zijn en zeggen dat hij niet alleen is, maar we kunnen zijn gezin niet teruggeven.'
'Ik heb de lichamen van mijn broer, schoonzus en nichtje met eigen ogen gezien. Het was afschuwelijk. Dit heeft een levenslange psychische wond achtergelaten, die nooit helemaal zal helen', vertelt ze geëmotioneerd.
Sinds ze haar broer, schoonzus en nicht heeft verloren, lijdt ze aan psychische en fysieke pijn. 'Vroeger kon ik me focussen op dagelijkse taken en ze afhandelen. Maar nu kan een gewone taak soms al te veel voor me zijn.'
Verdachten zwaar veroordelen
Dan begint ze over de straf die de vier verdachten volgens haar zouden moeten krijgen. 'Deze geplande moordzaak moet een straf krijgen die past bij de ernst van de misdaad. Wij vragen de rechter deze vier zwaar te veroordelen.'
Tot slot stelt ze nog dat er een schadevergoeding moet komen voor haar en haar gezin. 'De vier verdachten moeten alle kosten dragen voor de opvoeding van mijn 8-jarige neefje, voor onze psychische schade en de materiële schade aan mijn winkel.'
Ze bedankt de voorzitter en bedankt ook nog iedereen die haar en haar gezin hebben geholpen en gesteund de afgelopen jaren.
Spreekrecht nabestaanden Chinees gezin: vader (45), moeder (41) en dochter (17) zijn omgekomen, zoon (8) overleefde als enige
De zaak begint met een audiofragment van het jongetje uit het gezin die als enige de aanslag heeft overleefd.
'Op 7 december 2024 was ik acht jaar. Om 6.00 uur werd ik wakker gemaakt door een enorme explosie. Eerst dacht ik dat ik een nachtmerrie had. De explosie nam mijn vader, moeder en zus Sofia van mij weg.'
'Na de ramp ben ik bij de familie van tante Wendy gaan wonen. Zij houden van mij en voeden mij op alsof ik hun eigen kind ben. Ik noem hen ook papa en mama', vertelt hij. De jongen was acht jaar op het moment van de ramp, op dit moment is hij tien jaar.
'Het kan mijn papa, mama en zus niet vervangen'
'Maar het kan mijn eigen thuis, mijn papa, mama en zus niet vervangen. Ik ga elke week naar psychologische hulp', vertelt hij. Voor anderen probeer ik sterk en vrolijk te zijn. Vaak huil ik stiekem in een hoekje van mijn kamer.'
'Ik ben bang dat mijn verdriet tante Wendy en andere naasten nog verdrietiger maakt. Daarom verberg ik mijn pijn diep in mijn hart. Het is niet dat ik geen pijn voel, ik houd mijn verdriet gewoon verborgen.'
''s Nachts krijg ik vaak nachtmerries', vertelt hij over hoe het nu met hem gaat. 'Als ik wakker schrik uit een nachtmerrie, zijn mijn kleding en ondergoed helemaal nat van het koude zweet. Tante komt dan 's nachts naar mijn kamer om me andere kleding aan te helpen trekken.'
'Ik kan nooit accepteren dat slechte mensen het onschuldige leven van mijn papa, mama en zus hebben weggenomen. Ik kan hen nooit vergeven. Ik kan dit vreselijke feit niet aanvaarden.'
'Ik mis mijn familie heel erg. Ik zal mijn papa, mama en zus altijd missen.'
De rechters beginnen deze zittingsdag. Opnieuw zullen slachtoffers het woord voeren. 'Het is een dag waar naar uit is gekeken, maar ook tegenop wordt gezien, omdat ze oog in oog met de verdachten staan', zegt Gijs Verbeek, voorzitter van de rechtbank tijdens de Tarwekamp-rechtszaak.
De zaal zit opnieuw helemaal vol, dit keer met veel nabestaanden en bekenden van de omgekomen Chinese familie. Zij zullen als eerste het woord krijgen. Op de tafel waar de slachtofferverklaringen worden uitgesproken worden staan foto's van het omgekomen Chinese gezin. 'Ik zie de foto’s staan', zegt de rechter.
'Het is zo heftig om al dat verdriet en leed van mensen te zien en te horen', blikt Omroep West-verslaggever Martijn Hooijer terug op de dag van gisteren. Het eerste deel van de Tarwekamp-slachtoffers dat gebruik wilde maken van hun spreekrecht, kwam aan het woord.
'Ik ben al heel lang verslaggever, maar het verdriet dat ik de afgelopen dagen heb gezien is het meest heftige dat ik ooit in de rechtbank heb gezien. Het is niet fijn om erbij te zijn.'
Schadeclaims
'Woensdag gaan in ieder geval nog veertien mensen een slachtofferverklaring geven. Onder wie de vrouw op die de aanslag gericht was, de eigenaresse van de bruidsmodezaak, zal dat doen', kondigt Martijn aan. Daarnaast wordt gesproken over de vorderingen. 'Er gaan gigantische schadeclaims neergelegd worden', weet Martijn.
'Als er tijd voor is, komen aan het einde van de middag de persoonlijke omstandigheden van de vier verdachten aan bod. Ik ben daar heel benieuwd naar, gezien de achtergrond van de verdachten. Maar bijvoorbeeld ook hoe de hoofdverdachte tegen vrouwen aankijkt.' Als er vandaag geen tijd is voor de persoonlijke omstandigheden van de verdachten, gebeurt dat 24 november.
Meerdere nabestaanden van slachtoffers, bewoners en ondernemers van de Tarwekamp hebben dinsdag het woord genomen in de rechtbank. Dat deden zij zelf of zij lieten hun verklaring oplezen door een medewerker Slachtofferhulp of hun advocaat.
Al onze video's van gisteren en al onze gemaakte verhalen kun je hieronder nogmaals zien op teruglezen:
Source: Omroep West Den Haag